“Dụ ngôn ngôi nhà cháy của Đức Phật” – Bertolt Brecht

Bertolt Brecht (1898–1956) là một trong những nhà soạn kịch và đạo diễn sân khấu người Đức có ảnh hưởng lớn trong nửa đầu thế kỷ 20. Ông cũng làm thơ và viết một số truyện ngắn.

Dụ ngôn ngôi nhà cháy của Đức Phật

Gautama, Đức Phật Thích-ca, rao giảng
Giáo lý về bánh xe tham-ái mà chúng ta mắc vào, và khuyên
Người ta rũ bỏ mọi ham muốn và như thế
Vô ưu bước vào cõi không mà ông gọi là Niết-bàn.
Rồi một hôm các học trò hỏi ông:
Thưa thầy, cõi không này ra sao? Chúng con đều ước ao
Rũ bỏ mọi ham muốn như lời thầy khuyên bảo, nhưng xin thầy giảng
Liệu cõi không mà chúng con sẽ nhập vào
Có phải giống như là đồng nhất với mọi thứ được tạo ra
Khi ta nằm trên nước, thân xác nhẹ, lúc ban trưa
Cơ hồ không suy nghĩ, lười biếng nằm dưới nước hoặc ngủ thiếp đi
Chăn kéo lên hầu như không biết gì
Rồi chìm đi mau chóng, liệu cõi không này
Có phải một cõi không hạnh phúc, một cõi không tốt đẹp, hay cõi không của thầy
Chỉ là một cõi không, lạnh lẽo, vô nghĩa và trống rỗng?
Phật trả lời thản nhiên sau hồi lâu im lặng:
Không có câu trả lời cho câu hỏi của các anh.
Nhưng buổi tối, khi họ đã không còn
Ở đó, Phật vẫn ngồi dưới gốc cây sa kê và kể cho những người khác,
Những người đã không hỏi, dụ ngôn sau:
Gần đây ta đã thấy một ngôi nhà cháy. Lửa vây
Liếm lên mái. Ta lại gần và thấy
Vẫn còn người bên trong. Ta bước vào cổng và gọi
Cho họ biết lửa đã cháy đến mái, và giục vội
Tất thảy chạy ra mau. Nhưng những người này
Vẫn có vẻ bình chân. Một người còn hỏi
Khi sức nóng đã làm sém lông mày
Rằng ngoài ấy thế nào, liệu trời có không mưa
Hay gió có không thổi, liệu có còn ngôi nhà nào khác
Vân vân. Không đáp
Ta trở ra ngoài. Những người này, ta nghĩ,
Phải cháy đến chết mới thôi không hỏi. Thật vậy, thưa các anh,
Với những kẻ thấy mặt đất chưa nóng tới mức y sẵn sàng
Đổi nó lấy một mảnh nào khác, hơn là ở lại, với họ
Ta chẳng có gì để nói. Như thế nói Phật tổ.
Nhưng chúng tôi, không còn quan tâm đến nghệ thuật phục tùng
Mà quan tâm đến nghệ thuật bất tuân, và trình
Ra những đề xuất mang bản chất rất thực tế, và thúc giục người ta thoát khỏi
Những kẻ cưỡi cổ mình, chúng tôi cũng tin rằng với những người
Trước những phi đội ném bom đang đến gần của tư bản, vẫn cứ mãi hỏi
Chúng ta nghĩ về chuyện này như thế nào, hình dung về chuyện kia ra sao
Rồi sau cách mạng lợn đất và những tấm quần diện Chủ nhật của họ sẽ thế nào
Chúng tôi chẳng có gì nhiều để nói.

Bertolt Brecht, “Gleichnis des Buddha vom brennenden Haus” (1937).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.