“Ghi chép cho một chuyện huyễn tưởng” – Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges (1899–1986) là một nhà văn và nhà thơ người Argentina, một nhân vật chủ chốt trong nền văn chương tiếng Tây Ban Nha với những tác phẩm đã trở thành điển phạm của châu Mỹ Latin trong thế kỷ XX. Sách của ông bắt đầu được dịch và xuất bản rộng rãi ở Mỹ và châu Âu sau khi ông được trao giải Prix International cùng Samuel Beckett năm 1961. Danh tiếng quốc tế của ông cũng được củng cố bởi các giải de Cervantes năm 1969 và giải Jerusalem năm 1971, bên cạnh sự bùng nổ của các nhà văn Mỹ Latin thuộc thế hệ sau trong những năm 1960 và 1970.

Ghi chép cho một chuyện huyễn tưởng

Ở Wisconsin hay Texas hay Alabama bọn trẻ con chơi đánh trận mà hai bên là miền Bắc và miền Nam. Tôi biết (ai cũng biết) rằng thất bại có một phẩm giá mà chiến thắng ầm ĩ không xứng đáng có được, nhưng tôi cũng có thể hình dung rằng trò chơi trải dài hơn một thế kỷ và một lục địa này một ngày nào đó sẽ khám phá ra nghệ thuật thần thánh của việc đảo thời gian hay như Pietro Damiano nói, cải biến quá khứ.

Nếu điều này xảy ra, nếu trong trò chơi kéo dài này miền Nam làm bẽ mặt miền Bắc, hôm nay sẽ đè nặng lên hôm qua và quân tướng Lee sẽ là phe chiến thắng ở Gettysburg vào những ngày đầu tháng 7 năm 1863 và bàn tay của Donne sẽ có thể hoàn tất bài thơ về những sự chuyển sinh của một linh hồn và ông quý tộc già Alonso Quijano sẽ biết đến tình yêu của Dulcinea và tám nghìn người Saxon ở Hastings sẽ đánh bại người Norman, như trước đó họ đánh bại người Norse, và Pythagoras sẽ không nhận ra dưới một mái hiên ở Argos tấm khiên ông đã dùng khi còn là Euphorbus.

Jorge Luis Borges, “Nota para un cuento fantástico,” La cifra (Emecé Editores, 1981).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.