“Ba trò chuyện về văn minh” – Czesław Miłosz

Czesław Miłosz (1911–2004) là nhà văn, nhà thơ, và dịch giả người Ba Lan. Ông được trao giải văn chương quốc tế Neustadt năm 1978 và giải Nobel văn chương năm 1980.

Ba trò chuyện về văn minh

1

Cái đỏ lựng tối tăm của giận dữ
lời đáp thô lỗ
sự ghê tởm người nước ngoài
nâng đỡ Nhà nước.

Những gầm rú trước một bàn thắng
những ngôi nhà lụp xụp gần cảng
rượu trắng cho người nghèo
nâng đỡ Nhà nước.

Hermance, nếu trước cái xoay nhẫn của ta
những khu đó biến mất, nơi đám rước của ta vội vã đi qua
để không phải thấy đôi mắt dán chặt vào hư không,

nếu (thay vì nhu cầu hằng ngày và các, nói đại thể,
trò giải trí lông lá phù hợp với thể xác)
quá sạch sẽ, vờ như họ không hề hôi thối,

người ta nhấm sô cô la trong nhà hát,
cảm động trước những tình yêu của Amyntas,
và đọc Summa vào ban ngày, may mắn là quá khó,

sẽ không ai phù hợp với doanh trại. Nhà nước sẽ sụp đổ.

2

Quả đúng là cảnh quan đã thay đổi đôi chút.
Nơi từng là rừng, giờ là các quả lê nhà máy, các thùng dầu.
Khi đến gần cửa sông chúng ta bịt mũi.
Dòng chảy của nó chứa dầu và clo và các hợp chất metyl,
Chưa kể các sản phẩm phụ từ các Sách Trừu tượng:
Phân, nước tiểu, và tinh trùng chết.
Một mảng lớn màu nhân tạo đầu độc cá biển.
Nơi bờ vịnh từng mọc um tùm cỏ lau
Giờ gỉ sét với những cỗ máy hỏng, tro tàn và gạch.
Chúng ta đọc trong các nhà thơ xưa về mùi đất
Và châu chấu. Giờ chúng ta tránh xa các cánh đồng:
Lái nhanh nhất có thể qua vùng đất hóa chất của nông dân.
Côn trùng và chim tuyệt diệt. Xa xa một người đàn ông buồn chán
Kéo bụi theo chiếc máy cày, một cái ô xòe ra che nắng.
Chúng ta tiếc chi? – ta hỏi. Một con hổ? Một con cá mập?
Chúng ta đã tạo ra một Thiên nhiên thứ hai theo hình ảnh
Của cái đầu, để không tin chúng ta sống ở Thiên đường.
Có thể là khi Adam thức dậy trong vườn
Các dã thú đã liếm không khí và ngáp dài thân thiện
Trong khi nanh và đuôi của chúng, quất lên lưng,
Chỉ là hình tượng và con bách thanh lưng đỏ
Sau này, mãi tận sau này, được đặt tên là Lanius collurio
Đã không găm sâu bướm vào những cái gai của cây mận.
Nhưng ngoài lúc đó ra, những gì chúng ta biết về Thiên nhiên
Không nói gì có lợi cho nó. Của chúng ta nào có tệ hơn.
Nên làm ơn, đừng thêm những kêu than ấy nữa.

3

Giá như ta biết một điều, chỉ một điều này:
Sự ăn năn có thể nào chỉ là sự kiêu hãnh bị tổn thương?

Những hành lang ốp gỗ mở ra.
Một chiếc dép sa tanh gõ trên sàn nhà thoai thoải.
Chiếc cổ thân yêu, mùi của nó còn lưu lại mãi.
Và những tên tay chân đã chạy đến cùng bằng chứng về tội ác:
Những vệt máu ở ngoại ô, một con dao bị quên lãng.

Và khi chúng đuổi ta lên cầu thang cho đến sáng,
Ta không biết, vấp ngã, bám chặt vào rèm cửa,
Sự kinh hãi của ta có phải là sự hối hận hoàn hảo
Hay chỉ là sự xấu hổ khi chết đi không danh dự.
Rồi sau ta nhìn trong gương đôi mí sưng húp của mình.

Và đó, ta nghĩ, là nguyên do ta đã viết cho Alexander
Khuyên ông ta nên kiểm soát các đoàn thanh niên
(Anh sẽ tìm thấy nó, Hermance, soạn năm 1820).
Ta không ưa nổi các đệ tử của Jean-Jacques ngờ nghệch,
Và ghen tị họ tin được cái bản tính cao quý của mình.

Berkeley, 1963

Czesław Miłosz, “Three Talks on Civilization,” trans. author and Jan Darowski in Miłosz, Selected Poems (Seabury Press, 1973).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.