Về giải thưởng dịch văn học ở Mỹ

Philip Gabriel, recipient of the 2006 PEN/Book-of-the-Month Club Translation Prize for Haruki Murakami’s Kafka on the Shore.

Nguồn: Wechsler, Robert. Performing Without A Stage: The Art of Literary Translation. North Haven, Conn.: Catbird Press, 1998. 257–59.

Giải thưởng là một cách để các dịch giả có được danh tiếng, mặc dù các giải thưởng dịch thuật không nhận được bất cứ sự chú ý nào như các giải thưởng lớn dành cho các nghệ sĩ văn học và nghệ sĩ biểu diễn khác. Các giải thưởng dịch thuật nổi bật nhất bao gồm các giải được trao bởi tổ chức PEN American Center: PEN/Book-of-the-Month Club Translation Prize dành cho bản dịch có độ dài bằng một cuốn sách, PEN Award for Poetry in Translation dành cho tập thơ dịch, và PEN/Ralph Manheim Medal for Translation, một giải thưởng thành tựu trọn đời; một giải của PEN West: Elinor D. Randall Prize for Literary Translation; một giải của Academy of American Poets: Harold Morton Landon Award for Poetry Translation; hai giải thưởng dịch của Modern Language Association, cả hai đều có tên Aldo and Jeanne Scaglione Prize, một cho tác phẩm văn học, một cho tác phẩm học thuật; giải ALTA Outstanding Translations of the Year, được trao cho ba đến hai mươi cuốn sách một năm, bao gồm tiểu thuyết, thơ, và phi hư cấu (ALTA cũng trao giải cho các dịch giả trẻ cho các tác phẩm đang được dịch); và Giải Lewis Galantiere Prize của American Translators Association (Hội Dịch giả Hoa Kỳ) dành cho các bản dịch từ bất kỳ ngôn ngữ nào ngoài tiếng Đức (không phải thành kiến, nhưng ATA cũng có German Literary Translation Prize, Giải Dịch thuật Văn học Đức). Một giải thưởng dịch thuật quan trọng khác là National Book Award for Translation, nhưng nay không còn được trao. Quỹ Quốc gia vì các ngành Nhân văn (National Endowment for the Humanities) cũng trao các khoản tài trợ, chủ yếu là cho các giáo sư thực hiện các dự án dịch thuật quan trọng về học thuật, tuy khá ít nổi tiếng, và nó cũng tài trợ cho một chương trình học bổng ở SUNY Binghamton. Nhiều giải thưởng dịch thuật mới được thành lập rất gần đây.

Tuy nhiên, phần lớn giải thưởng được trao cho các bản dịch từ một ngôn ngữ cụ thể, và phần lớn trong số đó được trao bởi hoặc liên kết với các chính phủ nước ngoài muốn truyền bá văn hóa của họ trên toàn thế giới. Ví dụ, từ năm 1996 Viện Goethe, sự hiện diện văn hóa của chính phủ Đức trên toàn thế giới, bắt đầu trao Helen and Kurt Wolff Prize cho bản dịch từ tiếng Đức sang tiếng Anh. Giải thưởng này, được trao bởi Viện Goethe tại Chicago, được đặt theo tên của cặp vợ chồng sáng lập nên Pantheon Books, nhà xuất bản chủ yếu phát hành các bản dịch từ tiếng Đức và các ngôn ngữ châu Âu khác. Các giải thưởng tương tự khác bao gồm Giải thưởng Dịch thuật của Quỹ Mỹ-Scandinavi, Giải thưởng Dịch thuật của Quỹ Pháp-Mỹ, Giải thưởng Ủy ban Hữu nghị Nhật-Mỹ dành cho tác phẩm dịch văn học Nhật Bản, Giải thưởng dịch văn học Hàn Quốc, Giải thưởng dịch Raiziss/de Palchi dành cho tác phẩm dịch thơ tiếng Ý, các giải Gregory Kolovakos của PEN dành cho dịch giả và nhà phê bình có tác phẩm đưa nền văn học tiếng Tây Ban Nha tới độc giả Anh ngữ, và Giải thưởng dịch Renato Poggioli của PEN cho đầu sách đầu tiên đang được dịch từ tiếng Ý.

Ngoài ra còn có các giải thưởng quốc tế, trong đó có giải gần đây nhất, Karel Čapek Prize, đặt theo tên tác giả hàng đầu của nhà xuất bản của tôi (Catbird Press), người hồi trẻ là một dịch giả thơ tiếng Pháp sang tiếng Séc, và có những giải thưởng của Anh phụ thuộc vào việc xuất bản ở Anh, thay vì vào quốc tịch của dịch giả. Phần lớn giải thưởng của Anh cũng được gắn với một ngôn ngữ nguồn cụ thể.

Ta có thể băn khoăn làm thế nào người ta đánh giá được các bản dịch từ những ngôn ngữ mà họ không biết, đặc biệt là khi thậm chí còn không có bất cứ tiêu chuẩn nào để đánh giá các bản dịch từ những ngôn ngữ mà họ có biết. Điều này không đơn giản. Krishna Winston, giám khảo giải thưởng văn học của MLA, nói với tôi, “Tôi không có thời gian để chủ động xây dựng các tiêu chí. Tôi tin vào trực giác của mình. Tôi có thể biết một tác phẩm được dịch tốt hay tồi, bất kể ngôn ngữ nguồn là gì.” Nhưng trong khi nói chuyện với bà và với các dịch giả khác, hóa ra có một sự đồng thuận chung về tiêu chí. Winston nói với tôi, “Chỉ có vài bản dịch thực sự tỏ ra phi thường trong tâm trí tôi… [Tôi quan tâm đến] chất lượng thuyết phục của văn bản, và ý nghĩa khi có một sự khác lạ cố ý … Ý nghĩa bao hàm của tác phẩm.” Gregory Rabassa, đồng nghiệp của Winston, nói với tôi, “Tôi có xu hướng xem xét ưu ái một tác phẩm khó được dịch tốt. Một số thứ dễ dàng thể hiện. Một điều nữa là bản thân cuốn sách. Ít bột thì không thể gột nên hồ.” Và Rosanna Warren nói với tôi, “Ta đang đánh giá tác phẩm của người khác bằng tiếng Anh… Tất yếu, ta cũng đang đánh giá lựa chọn của một tác giả thú vị, và lựa chọn của một người thì không thể không vô cùng, theo nghĩa tồi tệ nhất, bị ô nhiễm. Nhưng tôi nghĩ các giải thưởng dịch thuật nên được khuyến khích. Không, tôi nghĩ dịch thuật nên được khuyến khích, và một cách để khuyến khích nó là thông qua các giải thưởng và danh tiếng… Bất chấp tất cả những điều vô lý trong việc lựa chọn và những sự thỏa hiệp không thể tránh khỏi trong quá trình lựa chọn, tôi vẫn ủng hộ nó.” Đó mới là lý do chính của các giải thưởng dịch thuật. Tiểu thuyết không cần một giải Pulitzer, nhưng bản dịch thì cần có giải thưởng của nó. Có thể chúng không nổi tiếng, có thể chúng khó đánh giá, nhưng chúng là tất cả những gì các dịch giả có.

Một số giải thưởng dịch văn học ở Mỹ qua một số năm

Nguồn: Tổng hợp của người dịch.