“Helen” – Giorgos Seferis
Giorgos Seferis (1900–1971) là nhà thơ người Hy Lạp. Ông được trao giải Nobel văn chương năm 1963.
Helen
TEUCER: … nơi Cyprus biển bọc, nơi Apollo
ra lệnh cho ta sống, đặt cho thành phố
cái tên Salamis để tưởng nhớ hòn đảo quê nhà.
…………………………………………………………
HELEN: Ta chưa bao giờ đến Troy; đó là một hồn ma.
…………………………………………………………
NGƯỜI HẦU: Gì cơ? Ý bà là chúng tôi đã chiến đấu
chỉ vì một đám mây thôi ư?
—Euripides, Helen
“Lũ dạ oanh sẽ không cho mi ngủ ở Platres.”
Dạ oanh nhút nhát, trong hơi thở của những chiếc lá,
mi kẻ ban sự mát mẻ đầy âm nhạc của khu rừng
cho những tấm thân bị xẻ lìa, cho tâm hồn
của những kẻ biết họ sẽ không trở lại.
Giọng mù, mi kẻ mò mẫm trong bóng tối của ký ức
tìm các bước chân và cử chỉ – ta không dám nói các nụ hôn –
và tiếng lảm nhảm cay đắng của ả nô lệ điên.
“Lũ dạ oanh sẽ không cho mi ngủ ở Platres.”
Platres: Platres ở đâu? Và hòn đảo này: ai biết đến nó?
Cả đời ta đã nghe những cái tên ta chưa từng nghe đến:
các đất nước mới, những ngu xuẩn mới của con người
hoặc của các vị thần;
số phận của ta, dao động
giữa nhát kiếm cuối của một Ajax
với một Salamis khác,
đã đưa ta đến đây, đến bờ biển này.
Mặt trăng
mọc lên từ biển như Aphrodite,
che khuất các vì sao của chòm Cung Thủ, giờ đi tìm
trái tim của Bọ Cạp, và thay đổi mọi thứ.
Sự thật, sự thật ở đâu?
Ta cũng là một cung thủ trong cuộc chiến;
số phận của ta: số phận của một kẻ bắn trượt.
Dạ oanh trữ tình,
vào một đêm như đêm nay, bên bờ Proteus,
các cô gái nô lệ Sparta đã nghe thấy mi và bắt đầu than khóc,
và trong số họ – ai sẽ tin được chứ? – là Helen!
Kẻ mà chúng ta đã săn đuổi nhiều năm bên bờ giòng Scamander.
Cô ta ở đó, ở bờ sa mạc; ta đã sờ vào cô ta; cô ta nói với ta:
“Chuyện đó không đúng, nó không đúng,” cô ta kêu.
“Ta đã không lên con tàu mũi xanh.
Ta chưa bao giờ đến thành Troy bất khuất.”
Ngực quấn cao, nắng trong tóc, và vóc dáng ấy
những cái bóng và những nụ cười khắp nơi,
trên đôi vai, nơi cặp đùi và đầu gối;
làn da sống, và đôi mắt
với mí mắt rất lớn,
cô ta ở đó, trên bờ của một châu thổ.
Còn ở Troy?
Ở Troy, chẳng gì cả: chỉ là một ảo ảnh.
Các vị thần đã muốn nó như thế.
Và Paris, Paris nằm với một cái bóng như thể là xương thịt;
và mười năm trời chúng ta đã tàn sát mình vì Helen.
Tang thương tột cùng đã tàn phá Hy Lạp.
Biết bao thân xác đã bị ném
xuống hàm của biển, hàm của đất
biết bao linh hồn
đã bị thảy vào những cối xay như là ngũ cốc.
Và các giòng sông dâng, máu trong phù sa của chúng,
tất cả vì một nếp vải lanh, một đám mây mỏng,
một cánh bướm rập rờn, một nhúm lông thiên nga,
một chiếc áo rỗng – tất cả vì một Helen.
Và anh trai ta?
Dạ oanh dạ oanh dạ oanh,
thần là gì? Gì không phải là thần? Và có gì ở giữa họ?
“Lũ dạ oanh sẽ không cho mi ngủ ở Platres.”
Chim than khóc,
trên Cyprus biển hôn
được thánh hóa để nhắc ta về đất nước mình,
ta neo đậu một mình với ngụ ngôn này,
giá mà đúng nó là một ngụ ngôn,
giá mà đúng rằng người phàm sẽ không lại sa vào
sự lừa dối cũ của các vị thần;
giá mà đúng
rằng những năm sau này một Teucer khác
hay một Ajax hay một Priam hay một Hecuba,
hay một người nào đó vô danh và không tên vẫn thấy
một giòng Scamander tràn ngập xác chết,
không phải mang số phận phải nghe
những sứ giả đến nói với anh ta
rằng biết bao tang tóc, biết bao mạng sống
đã đi xuống vực thẳm
tất cả vì một chiếc áo rỗng, tất cả vì một Helen.
1953
George Seferis, “Helen,” George Seferis: Collected Poems – Revised Edition, trans. Edmund Keeley and Philip Sherrard (Princeton University Press, 1995).
Nguyễn Huy Hoàng dịch.
Nguyễn Huy Hoàng 