“Bi ca cho sự ra đi của bút mực và đèn” – Zbigniew Herbert

Zbigniew Herbert (1924–1998) là nhà thơ người Ba Lan. Ông được trao giải nhà nước Áo cho văn chương châu Âu năm 1965, giải Herder năm 1973, và giải Jerusalem năm 1991.

Bi ca cho sự ra đi của bút mực và đèn

1

Quả thật sự phản bội của tôi lớn và khó tha thứ lắm
bởi vì tôi chẳng còn nhớ ngày nào giờ nào
tôi rời bỏ các bạn những người bạn thời thơ ấu của tôi

thoạt đầu tôi khiêm nhường hướng về các bạn
một cây bút cán gỗ
được phủ sơn hay véc ni bóng giòn

trong một cửa tiệm Do Thái
– những bước chân kẽo kẹt một cái chuông ở cửa kính –
tôi đã chọn bạn
màu sắc của sự lười biếng
và chẳng mấy chốc bạn đã mang
trên mình
những mơ mộng của răng tôi
dấu vết của nỗi chán ngấy thời đi học

ngòi bút bạc ơi
lối ra của lý trí phê phán
sứ giả của tri thức xoa dịu
– rằng trái đất hình cầu
– rằng có những đường thẳng song song
trong cái hộp của người bán hàng
bạn như một con cá đợi tôi
giữa một đàn những con cá khác
– tôi đã sửng sốt rằng có quá nhiều
vật thể vô chủ
và hoàn toàn im lặng –
rồi
mãi mãi là của tôi
tôi thành kính đặt bạn vào miệng
và một thời gian dài cảm nhận trên lưỡi
vị
của cây chút chút
và trăng

mực ơi
Ông Mực đáng kính
của dòng dõi tổ tiên lẫy lừng
sinh ra cao
như bầu trời lúc chiều tà
lâu dần khô cạn
thận trọng
và rất kiên nhẫn
chúng tôi đã biến bạn
thành Biển Sargasso
nhấn chìm xuống những vực sâu khôn ngoan
giấy thấm tóc những lời nguyền và ruồi nhặng
để át đi cái mùi
của một ngọn núi lửa hiền hòa
tiếng gọi của vực thẳm

ai còn nhớ đến các bạn hôm nay
những người bạn đồng hành đáng mến
các bạn đã ra đi lặng lẽ
vượt qua dòng thác cuối của thời gian
ai nhớ đến các bạn với lòng biết ơn
trong thời đại của những cái bút bi ngu xuẩn
những đồ vật kiêu ngạo
không sự duyên dáng
tên tuổi
quá khứ

nếu nói về các bạn
tôi muốn nó như là
tôi đang treo một ex voto
lên một ban thờ đã vỡ nát

2

Ánh sáng của tuổi thơ tôi
ngọn đèn được ban phước

trong các cửa hàng đồ cổ
đôi khi tôi bắt gặp bạn
thân xác ô nhục của bạn

và bạn đã từng
là một ẩn dụ tươi sáng

một linh hồn kiên cường chiến đấu
với những con quỷ của gnosis
được trao trọn cho đôi mắt
hiển lộ
giản dị trong suốt

dưới đáy bể của bạn
dầu hỏa – linh dược của các rừng nguyên sinh
con rắn trơn ngọn bấc
với một cái đầu rực cháy
một ống khói thanh tú như thiếu nữ
và một tấm khiên thiếc bạc
như Selene trăng tròn

các tâm trạng của bạn của một nàng công chúa
xinh đẹp và tàn nhẫn

những cuồng loạn của một prima donna
không được tán thưởng xứng đáng

kìa
một khúc ​​aria êm dịu
ánh sáng mật ong của mùa hè
trên cái miệng ống khói
một dải rực rỡ của thời tiết đẹp
rồi bất thình lình
những âm bass tối tăm
cuộc bố ráp của quạ đen và quạ
những lời nguyền và rủa
lời tiên tri về sự diệt vong
cơn thịnh nộ muội khói

như một nhà soạn kịch vĩ đại bạn biết sự dâng trào của dục vọng
những đầm lầy của nỗi buồn những tháp đen của kiêu hãnh
ánh hừng lên của lửa rồi cầu vồng biển được tung hoành
bạn có thể dễ dàng triệu hồi từ hư không
các cảnh vật một thành phố hoang phản chiếu trên mặt nước
chỉ cần bạn ra dấu là chúng bèn ngoan ngoãn hiện ra
hoàng tử điên hòn đảo cái ban công ở Verona

tôi đã tận tâm với bạn
sự khai tâm rực rỡ
công cụ của tri thức
dưới những tiếng búa của đêm

trong khi cái đầu
thứ hai phẳng lì của tôi hắt lên trần
nhìn xuống đầy hãi hùng
như thể từ một lô thiên thần
vào nhà hát của thế giới
rối mù
độc ác
tàn nhẫn

lúc đó tôi nghĩ
rằng trước trận hồng thủy cần phải
cứu
một
thứ
nhỏ
ấm
trung thành

để nó có thể tiếp tục tồn tại
với chúng ta bên trong nó như một lớp vỏ

3

tôi chưa bao giờ tin vào tinh thần của lịch sử
một con quái vật tưởng tượng ra với ánh mắt sát khí
một con thú biện chứng dưới xích những tên đồ tể

hay tin vào các ngươi – bốn kỵ sĩ khải huyền
đám người Hung của tiến bộ phi trên các thảo nguyên của đất và trời
phá hủy trên đường mọi thứ đáng kính cổ xưa và không thể tự vệ

tôi đã dành nhiều năm học những cơ chế thô sơ của lịch sử
cuộc diễu hành đơn điệu cuộc đấu tranh vô vọng
những kẻ côn đồ dẫn đầu những đám đông hoang mang
chống lại một nhóm nhỏ những người chính trực và tỉnh táo

tôi còn lại ít
ít vô cùng

các đồ vật
và lòng thương cảm

chúng ta vô tư rời bỏ các khu vườn tuổi thơ những khu vườn của các thứ
bỏ lại trên đường chạy những bản thảo chiếc đèn dầu phẩm giá những cây bút
đấy là cuộc hành trình hư ảo của chúng ta trên mép vực của hư vô

       hãy tha thứ cho sự vô ơn của tôi cây bút với ngòi bút cổ xưa
       và bạn lọ mực – vẫn còn bao suy nghĩ tốt đẹp trong bạn
       tha thứ cho tôi đèn dầu – bạn đang phai mờ trong ký ức tôi như một trại bỏ hoang

       tôi đã trả giá cho sự phản bội
       nhưng lúc đó tôi nào biết
       các bạn sẽ ra đi mãi mãi

       và mọi thứ sẽ trở nên
       tối đen

Zbigniew Herbert, “Elegy for the Departure of Pen Ink and Lamp,” Elegy for the Departure and Other Poems, trans. Bogdana and John Carpenter (Ecco Press, 1999).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.