Primo Levi sinh năm 1919 ở Turin, Ý. Là một nhà hóa học, ông bị bắt trong Thế chiến thứ II do tham gia phong trào kháng chiến chống Phát xít và bị đưa đến Auschwitz năm 1944. Trải nghiệm trong trại tử thần và những chuyến đi đến Đông Âu sau này là chủ đề của những cuốn hồi ký, tiểu thuyết, truyện ngắn, tiểu luận và thơ của ông. Ông qua đời ở Turin năm 1987.
Tôi biết, không trở về có nghĩa là gì.
Qua hàng rào kẽm gai
Tôi đã thấy mặt trời lặn và chết.
Tôi cảm thấy những lời của nhà thơ xưa
Cào rách da thịt mình:
“Mặt trời có thể lặn rồi mọc:
Chúng ta, khi ánh sáng ngắn ngủi tắt đi,
Chỉ một đêm vô tận để nhắm mắt.”
7 tháng 2, 1946
Primo Levi, “Sunset at Fòssoli,” trans. Jonathan Galassi in Ann Goldstein ed., The Complete Works of Primo Levi, vol. 3 (Liveright, 2015).
Nguyễn Huy Hoàng dịch.