“Ở Yale (I)” – Czesław Miłosz

Czesław Miłosz (1911–2004) là nhà văn, nhà thơ, và dịch giả người Ba Lan. Ông được trao giải văn chương quốc tế Neustadt năm 1978 và giải Nobel văn chương năm 1980.

Ở Yale (I)

Chúng tôi ngồi uống vodka, Brodsky, Venclova
Với cô gái Thụy Điển xinh đẹp của anh, tôi, Richard,
Gần Art Gallery, vào cuối cái thế kỷ
Tỉnh dậy như thể sau một giấc ngủ say
Và hỏi, trong sững sờ, “Đấy là gì?
Làm sao chúng ta có thể? Một sự giao hội của các vì sao?
Hay những cái đốm trên mặt trời?”
                                                                      – Bởi Lịch sử
Không còn có thể hiểu nữa rồi. Giống loài chúng ta
Không bị cai quản bởi quy luật lý trí nào,
Những giới hạn của bản tính của nó là không rõ.
Nó không giống như tôi, anh, một con người.

– Như thế nhân loại quay lại với các thú vui yêu thích
Trong kỳ nghỉ của nó. Vị giác, xúc giác
Rất gần gũi với nó. Các sách dạy nấu ăn,
Công thức cho cuộc yêu hoàn hảo, các quy tắc
Hạ mức cholesterol, các phương pháp
Để giảm cân nhanh chóng – đấy là cái nó cần.
Nó là một cơ thể (từ các tạp chí sặc sỡ)
Chạy dọc các con đường trong công viên mỗi sáng,
Tự sờ mình trong gương, kiểm tra cân nặng,
Et ça bande et ça mouille – nói tóm lại.
Ta có thế không? Nó có đúng với ta không? Có và không.

– Bởi, bị giấc mộng của những kẻ độc tài ám ảnh,
Chúng ta chẳng vượt lên trên họ sao, những kẻ vô tâm,
Chẳng sẵn sàng suy ngẫm về hình phạt đang đợi
Tất cả những ai quá phải lòng cuộc sống?

– Xét đến cùng, chẳng vô tâm đến thế, họ thờ phụng
Trong những ngôi đền mới và sự tất tử,
Bị món nghề thủ công của các nghệ sĩ chinh phục,
An ủi họ trong các hành lang của các bảo tàng.

– Vậy là lại đến thời đại tôn thờ nghệ thuật.
Tên các vị thần bị lãng quên, thay vào đó, các bậc thầy
Bay lượn trên mây, Thánh Van Gogh, Matisse,
Goya, Cézanne, Hieronymus Bosch,
Cùng một cụm những người nhỏ hơn, các acôlít.
Và họ sẽ nói gì nếu bước xuống trái đất
Được triệu hồi trong các bức ảnh, báo chí, TV?
Đâu rồi màn đêm hóa dày đặc trong xưởng vẽ cô đơn,
Bảo vệ và biến đổi những kẻ tị nạn khỏi thế giới?

– Mọi hình thức – Baudelaire nói –
Ngay cả cái con người tạo ra,
Đều bất tử. Xưa kia có một người nghệ sĩ
Hết mực trung thành và tận tụy. Xưởng vẽ của ông
Cùng mọi thứ ông vẽ đã bị thiêu rụi,
Bản thân ông bị xử bắn. Không ai biết về ông.
Song các bức vẽ của ông vẫn còn. Ở phía bên kia của lửa.

– Bất cứ khi nào nghĩ về những gì hoàn tất chính nó
Thông qua chúng ta, chúng ta có phần bất an.
Một hình thức hoàn tất, tồn tại, tuy trước đó thì không,
Và chẳng liên quan gì nữa. Những người khác, các thế hệ
Sẽ chọn điều họ muốn, chấp nhận nó hoặc phá hủy.
Và thay vì chúng ta, người thật, họ chỉ cần các cái tên.

– Nhưng giả sử tất cả bẩn thỉu bên trong chúng ta
Và sự điên rồ và xấu hổ, rất nhiều sự xấu hổ,
Không bị lãng quên – chúng ta có muốn vậy không?
Họ muốn thấy ở chúng ta những bản ngã được cải thiện:
Thay vì các khiếm khuyết buồn cười, các khiếm khuyết to lớn,
Và các bí mật được tiết lộ, miễn không quá khó chịu.

Czesław Miłosz, “At Yale (I),” Provinces, trans. author and Robert Hass (Ecco Press, 1991).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.