Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

“Cùng lắm, ở Turin” – László Krasznahorkai

Nietzsche.jpg

An etching of Nietzsche, 1899 by Hans Olde

László Krasznahorkai (1954–) là nhà văn và nhà viết kịch người Hungary, tác giả của các cuốn tiểu thuyết SátántangóNỗi buồn kháng cự, và Chiến tranh và chiến tranh. Ông được trao giải Kossuth (của chính phủ Hungary) năm 2004 và giải Man Booker Quốc tế năm 2015.

Cùng lắm, ở Turin

Hơn một trăm năm trước, năm 1889, một ngày như ngày hôm nay ở Torino, Friedrich Nietzsche bước khỏi cổng ngôi nhà số 6, Via Carlo Alberto, có thể là đi dạo, có thể là đi bưu điện nhận thư. Cách ông không xa, hoặc khi đó đã quá xa, một người lái xe ngựa đang vật lộn với con ngựa—như người ta nói—bất kham của mình. Sau vài cú thúc mà con ngựa vẫn không nhúc nhích, người lái xe—Giuseppe? Carlo? Ettore?—mất kiên nhẫn và bắt đầu lấy roi đánh nó. Nietzsche đến chỗ đám đông có lẽ đã tụ tập, và khi đó màn trình diễn tàn khốc của người lái xe, chắc chắn đến lúc này đã điên tiết sùi bọt mép, kết thúc; bởi người đàn ông có tầm vóc khổng lồ với bộ ria mép rậm rạp này, trước sự buồn cười không giấu giếm của khán giả, bỗng nhảy đến trước người lái xe và khóc nức nở, vòng tay ôm cổ ngựa. Cuối cùng chủ nhà của Nietzsche đưa ông về, nơi hai ngày liền ông nằm bất động và câm lặng trên đi văng, cho đến khi thốt lên những lời bắt buộc cuối cùng (“Mutter, ich bin dumm”), sau đó ông sống, một người điên vô hại, thêm mười năm nữa, dưới sự chăm sóc của mẹ và em gái. Chúng ta không biết chuyện gì đã xảy ra với con ngựa.

Câu chuyện có tính xác thực rất đáng ngờ—nhưng dù sao cũng được trao cho sự đáng tin cậy thông qua tính ngẫu nhiên tự nhiên được mong đợi ở những trường hợp như vậy—đóng vai trò như một hình mẫu của vở kịch của trí tuệ này rọi một ánh sáng cực độ lên tàn trận của tinh thần. Ngôi sao ác quỷ của triết lý sống, đối thủ chói lòa của cái gọi là “những chân lý phổ quát của con người,” nhà vô địch không ai bắt chước nổi, kẻ nói không hầu như không kịp thở trước sự thương hại, sự tha thứ, tính tốt, và lòng trắc ẩn—ôm cổ một con ngựa bị đánh đập? Viện đến một cách nói thô tục song không thể tránh khỏi: sao không mà đi ôm cổ người lái xe?

Với tất cả sự tôn trọng dành cho Bác sĩ Möbius, người coi đây là một ca khởi phát paralysis progressiva đơn giản do giang mai gây ra, cái chúng ta những kẻ thừa tự muộn màng chứng kiến ở đây là một ánh chớp của sự nhận ra một lỗi lầm bi thảm: sau một cuộc đấu tranh trường kỳ và gian khổ, chính hữu thể của Nietzsche đã nói không với một chuỗi suy nghĩ trong triết lý của ông mà sẽ đặc biệt ghê gớm trong những hệ quả của nó. Theo Thomas Mann, lỗi lầm ấy là “nhà tiên tri hiền lành của một cuộc sống của dục vọng không cấm đoán này đã coi đời sống và đạo đức là những đối kháng. Sự thật,” ông nói thêm, “là chúng thuộc về nhau. Luân lý là rường cột của đời sống và con người đạo đức là một công dân đích thực của cõi sống.” Khẳng định của Mann—sự tuyệt đối của tuyên bố cao cả này—thật đẹp đẽ, đến mức nó dụ dỗ chúng ta dành thời gian và giong buồm đi theo nó, nhưng chúng ta kháng cự, con tàu của chúng ta được Nietzsche bẻ lái ở Turin, và điều này đòi hỏi không chỉ các vùng nước khác mà còn cả một bộ dây thần kinh khác, thậm chí có thể nói, một cách nói tiện, dây thần kinh thép. Và chúng ta sẽ cần đến nó thật vậy, bởi trước sự choáng váng và khiếp đảm của chúng ta, chúng ta sẽ đến cùng một bến cảng mà châm ngôn của Thomas Mann đưa đến; chúng ta sẽ cần đến dây thần kinh thép bởi dẫu là cùng bến cảng, cảm xúc của chúng ta sẽ khác hoàn toàn với những gì mà Mann hứa hẹn.

Tấn kịch của Nietzsche ở Turin cho thấy rằng sống theo tinh thần của quy luật đạo đức không phải là ưu tiên hàng đầu, bởi tôi không thể chọn cái ngược lại nó. Tôi có thể sống đời mình bất chấp nó, nhưng điều đó không có nghĩa là tôi thoát được khỏi sức mạnh bí ẩn và thực sự không thể gọi tên của nó, thứ gắn tôi với nó bằng những mối quan hệ không thể tháo gỡ. Bởi nếu tôi làm như thế, sống bất chấp nó, tôi chắc chắn có thể tìm đường bên trong một tồn tại xã hội được phát triển bởi loài người và do đó đáng thương hại một cách không có gì ngạc nhiên, một cuộc đời mà trong đó—như Nietzsche nói—“sống và bất công là một,” nhưng tôi không thể tìm đường ra khỏi thế lưỡng nan không thể giải quyết đã nhiều lần đặt tôi vào giữa một khao khát khám phá ý nghĩa sự tồn tại của mình. Bởi cũng như tôi là một phần của thế giới loài người, tôi cũng là một phần của cái, vì một lý do gì không rõ, tôi cứ mãi gọi là một cái toàn vĩ, một cái toàn vĩ đã—dùng một biểu đạt ngả mũ trước đấng Kant nhất quyết—gieo vào trong tôi cái và chính là cái mệnh lệnh này: cùng với sự trao quyền u sầu của tự do là sự tự do phá vỡ luật lệ.

Đến bây giờ chúng ta đang lướt giữa những chiếc phao đánh dấu bến cảng, lèo lái một cách phần nào mù quáng, bởi những người canh ngọn hải đăng đang ngủ và không thể hướng dẫn cho các thao tác của chúng ta—và bởi thế chúng ta thả neo vào một sự mịt mờ ngay lập tức nuốt lấy câu hỏi của chúng ta rằng liệu cái toàn vĩ này có phản ánh ý nghĩa cao hơn của luật lệ hay không. Và bởi thế ở đây chúng ta đợi, biết không gì, và chúng ta cứ thế nhìn trong khi, từ một ngàn hướng, đồng loại của chúng ta đang dần dần xích lại; chúng ta không gửi thông điệp, chỉ nhìn và duy trì một sự im lặng đầy trắc ẩn. Chúng ta tin rằng lòng trắc ẩn này là đúng đắn như thế, và rằng nó cũng sẽ đúng đắn, trong những người đang tiến lại gần, ngay cả khi nó không phải là như thế hôm nay, nó cũng sẽ là như thế ngày mai… hoặc sau mười… hay sau ba mươi năm.

Cùng lắm, ở Turin.

László Krasznahorkai, “At the Latest, in Turin,” trans. John Batki, in Krasznahorkai, The World Goes On, trans. Ottilie Mulzet, George Szirtes, and John Batki (New Directions, 2017).

Copyright © 2017 by László Krasznahorkai | Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on January 15, 2020 by in Truyện and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

%d bloggers like this: