Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Tháo chạy khỏi đồng rúp


c5194-10869578_10152909453179060_8640106801390746270_o

Nguồn: Sergei Guriev, “Running From the Ruble,” Project Syndicate, Dec. 17, 2014.
Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng.

Trong những tuần gần đây, sự sụt giảm của đồng rúp và thị trường chứng khoán Nga theo sát sự sụt giảm của giá dầu thế giới. Nhưng mọi thứ đã thay đổi vào hôm 15 tháng 12. Giá dầu vẫn ổn định, nhưng đồng rúp và các chỉ số giá cổ phiếu mất đi 30% giá trị chỉ trong 24 giờ sau đó. Một nỗ lực chưa từng có của Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) để ổn định đồng rúp trong những giờ đầu tiên của ngày 16 tháng 12 bằng cách tăng mạnh lãi suất từ 10,5% lên 17% đã tỏ ra vô dụng.

Dễ dàng nhận ra nguyên nhân gây nên “Thứ hai đen tối” của Nga: gói cứu trợ tài chính của chính phủ dành cho Rosneft, công ty dầu khí quốc doanh lớn nhất đất nước. Thông thường, các gói cứu trợ sẽ giúp ổn định thị trường; nhưng gói cứu trợ này gợi lại những kinh nghiệm hồi đầu thời kỳ hậu Xô Viết, khi CBR cung cấp những khoản vay trực tiếp cho doanh nghiệp, việc làm này luôn luôn thúc đẩy lạm phát cao hơn. Viktor Gerashchenko, thống đốc CBR khi đó, đã từng bị gọi là thống đốc ngân hàng tệ nhất thế giới.

Trong năm 2014, CBR bị hạn chế hơn so với trong thời Gerashchenko: nó không thể cho doanh nghiệp vay trực tiếp. Thế nhưng nó cũng trở nên tinh vi hơn trong việc đạt được những mục đích tương tự như Gerashchenko từng theo đuổi.

Trong tháng 10, Rosneft phát hành trái phiếu đồng rúp với tổng trị giá 11 tỉ đô la (mức chưa từng có cho thị trường Nga, tương đương 70% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành tại Nga trong năm nay). Trái tức (coupon) của những trái phiếu này thực tế là thấp hơn 1,5% điểm so với trái phiếu chính phủ có cùng kỳ hạn, điều này cũng là bất thường, đặc biệt là khi Rosneft hiện đang phải chịu các biện pháp trừng phạt của phương Tây.

Sau đó, các nhà đầu tư giấu danh (được cho là các ngân hàng nhà nước lớn nhất của Nga) được hưởng lợi từ quyết định của CBR đưa ra hôm 12 tháng 12, theo đó cho phép sử dụng những trái phiếu này như tài sản thế chấp cho các khoản vay bằng đồng rúp từ CBR có kỳ hạn 3 năm ở lãi suất chính sách. Hơn nữa, CBR còn lên lịch một phiên đấu giá đặc biệt cho các khoản vay này vào hôm 15 tháng 12, với tổng số tiền vay tương tự như tổng giá trị của trái phiếu Rosneft phát hành. Từ đó, CBR có thể cung cấp cho Rosneft một khoản tiền rúp khổng lồ theo tỉ giá thấp hơn thị trường. Vậy tại sao thỏa thuận này lại gây hoang mang?

Thoạt nhìn, thỏa thuận này được dự tính để đáp ứng những thách thức kinh tế quan trọng nhất của Nga hiện thời. Các biện pháp trừng phạt đã cắt giảm các ngân hàng và doanh nghiệp của Nga khỏi thị trường tài chính phương Tây. Các doanh nghiệp của Nga phải hoàn trả hoặc tái cấp vốn một khoản nợ trị giá khoảng 300 tỉ đô la trong hai năm tới. Một số khoản nợ thuộc về các chủ sở hữu nước ngoài của các công ty Nga, những người chắn chắc rất vui vẻ được đảo nợ. Nhưng trong đa số trường hợp, khoản nợ của các doanh nghiệp bao gồm thực nợ thuộc về những ngân hàng quốc tế lớn.

Ví dụ tốt nhất là Rosneft, nó đã vay khoảng 40 tỉ đô la trong năm 2013 để mua TNK-BP, đối thủ cạnh tranh của nó. Khoảng 10 tỉ đô la trong khoản nợ này phải được hoàn trả trong quý thứ tư của năm 2014, bao gồm một khoản thanh toán trị giá 7 tỉ đô la trong ngày 21 tháng 12 (hơn 20 tỉ đô la còn lại phải được hoàn trả trong năm 2015).

Các nhà đầu tư thị trường tài chính đã kiên nhẫn chờ đợi chính phủ công bố chiến lược để giải quyết các vấn đề nợ doanh nghiệp nước ngoài. CBR đã giới thiệu một quỹ đô la 12 tháng trị giá lên đến 50 tỉ đô la, nhưng điều này khó có thể kéo dài đến cuối năm 2015.

Với việc giá dầu có thể tiếp tục giữ ở mức thấp, các nhà tài chính người châu Á, ngay cả Trung Quốc, cũng chẳng mặn mà với việc tái cấp vốn cho các doanh nghiệp Nga, và các biện pháp trừng phạt ít có khả năng sẽ được dỡ bỏ, các nhà đầu tư rõ ràng muốn một giải pháp lớn hơn và mạnh dạn hơn. Rosneft đã liên tục đề nghị khoản vay 40 tỉ đô la từ Quỹ đầu tư quốc gia Nga. Nhưng với số tiền đó đã được cam kết cho các mục đích khác, chính phủ đã chọn một giải pháp không minh bạch và không dựa trên thị trường, một giải pháp mà có thể sẽ khiến Gerashchenko tự hào.

Thật không may, giải pháp này đặt ra một số vấn đề trước mắt. Trước hết, nguy cơ Rosneft vỡ nợ, cũng như chi phí cung cấp các khoản vay trợ cấp, là tùy thuộc vào các trái chủ. Nếu các trái chủ quả thực là những ngân hàng nhà nước lớn nhất, thỏa thuận thực sự đã làm tổn hại đến hệ thống ngân hàng: nó làm tăng rủi ro và bao hàm những tổn thất khác từ việc mua trái phiếu với lãi suất thấp hơn thị trường.

Thứ hai, bởi Rosneft phải thanh toán khoản nợ nước ngoài của nó, nó nhiều khả năng sẽ sử dụng tiền mặt từ gói cứu trợ tài chính để mua đô la, điều đó chỉ có thể dẫn đến áp lực giảm sâu hơn trên đồng rúp. Rosneft đã phủ nhận điều này công khai, nhưng thị trường dường như vẫn mong đợi rằng rúp mới in sẽ tràn ngập thị trường tiền tệ. Rosneft đã công khai phủ nhận điều này, thế nhưng thị trường dường như vẫn đang mong đợi rằng những tờ tiền rúp mới in sẽ tràn ngập thị trường tiền tệ.

Thứ ba, cơ cấu không minh bạch của thỏa thuận này sẽ làm suy yếu niềm tin vào tính toàn vẹn và độc lập của CBR. Sau hôm Thứ hai đen tối, Bộ trưởng Kinh tế Alexey Ulyukaev nói rằng đáng lẽ CBR đã phải tăng lãi suất sớm hơn. Điều này lập tức làm dấy lên nghi ngờ rằng CBR cố tình trì hoãn việc tăng lãi suất nhằm đạt được thỏa thuận ở tỉ giá thấp hơn.

Cuối cùng, gói cứu trợ này đã không đáp ứng được những vấn đề mà nó cần giải quyết. Các nhà đầu tư không biết gói cứu trợ cho Rosneft có phải là thỏa thuận một lần hay không, và nếu nó không phải, thì cách công ty nào có thể mong đợi cách giải quyết tương tự từ CBR. Bởi thế, họ không biết làm sao (và liệu) nợ doanh nghiệp của Nga có thể được hoàn trả hoặc tái cấp vốn – hay họ có thể đặt lòng tin vào đồng rúp nhiều ít thế nào.

Sergei Guriev nguyên là hiệu trưởng Trường Kinh tế Nga tại Moskva, và hiện là giáo sư Kinh tế tại Học viện Khoa học Chính trị Paris (Sciences Po Paris).

Bản dịch © 2014 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on December 17, 2014 by in Kinh doanh & Tài chính, Kinh tế and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,632 other followers

%d bloggers like this: