Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Giữa một rừng luật, ai cũng là tội phạm


620x349

Người biểu tình phải đối mặt với cảnh sát có vũ trang. Ảnh: Elijah Nouvelage

Nguồn: Stephen L. Carter, “Law Puts Us All in Same Danger as Eric Garner,” Bloomberg View, Dec. 4, 2014.
Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Tôi luôn khuyên nhủ các em học sinh năm nhất của trường Luật Yale từ ngày khai giảng rằng đừng bao giờ ủng hộ một điều luật mà người ta không sẵn sàng giết người để thực thi. Thường thì các em đón nhận lời khuyên này với thái độ xen lẫn giữa hoài nghi và khó xử, cho tới khi tôi nhắc nhở các em rằng cảnh sát được vũ trang để thực thi ý chí của nhà nước và nếu anh chống lại, họ có thể sẽ giết anh.

Tôi mong sao cảnh báo này chỉ là lý thuyết. Nhưng không phải thế. Dù quan điểm của bạn về việc bồi thẩm đoàn thành phố New York từ chối truy tố nhân viên cảnh sát rõ ràng gây ra cái chết của Eric Garner bằng một cú kẹp cổ như thế nào, hãy nhớ hành vi tội phạm mà Garner bị cáo buộc là đang thực hiện: Anh ta đang bán lẻ thuốc lá (hay loosies), trái với quy định của luật pháp New York.

Các động cơ phân biệt chủng tộc rõ ràng của vụ án này — viên cảnh sát, Daniel Pantaleo, là người da trắng; còn Garner là người da đen — làm dấy lên cơn phẫn nộ dễ hiểu. Nhưng ít nhất với những người theo chủ nghĩa tự do, pháp luật đã được thực thi. Nhà báo Nick Gillespie viết trên tờ Daily Beast, “Rõ ràng chuyện một người chết sau khi bị bắt quả tang đang bán thuốc lá cho khách hàng tự nguyện của anh ta là điều thực sự tồi tệ.” Xuất hiện trên MSNBC, Thượng nghị sĩ bang Kentucky Rand Paul thuộc Đảng Cộng hòa cũng đổ lỗi cho các đạo luật: “Chính những chính trị gia đánh thuế 5,85 USD trên một gói thuốc đã ngầm thao túng thuốc lá bằng cách áp giá thật cao.”

Vấn đề thực ra còn lớn hơn. Nó không chỉ là luật thuế thuốc lá có thể dẫn đến cái chết cho những người mà cảnh sát tìm cách bắt giữ. Vấn đề là ở mọi luật lệ. Những người theo chủ nghĩa tự do cho rằng hiện nay chúng ta đang có quá nhiều luật lệ, và trường hợp của Garner chứng tỏ họ đã đúng. Tôi thường nói với các học sinh rằng sẽ không thể có một công nghệ thực thi pháp luật hoàn hảo, do đó không thể tránh khỏi những tình huống mà cảnh sát phải chọn sử dụng vũ lực quá mức. Đào tạo tốt hơn không dẫn đến sự hoàn hảo. Nhưng ít luật lệ hơn đồng nghĩa với ít cơ hội mà bạo lực công quyền mất kiểm soát hơn.

Trong cuốn sách xuất sắc có nhan đề Lạm dụng hình sự hóa: Hạn chế của Luật hình sự xuất bản năm 2009, học giả pháp lý Douglas Husak chỉ ra rằng chỉ riêng pháp luật liên bang đã quy định hơn 3.000 tội phạm, gần một nửa trong số đó nằm trong Luật hình sự Liên bang. Số còn lại nằm rải rác trong các đạo luật khác. Một công dân muốn tuân thủ pháp luật không có cách nào dễ dàng và nhanh chóng để tìm hiểu xem pháp luật thực sự là gì — điều đó vi phạm nguyên tắc truyền thống là nhà nước không thể trừng phạt nếu không có thông báo hợp lý từ trước (fair notice).

Ngoài những điều luật này, còn có hơn 300.000 quy định của liên bang có thể được thi hành thông qua chế tài hình sự theo phán quyết của một cơ quan hành chính. Không ai biết cụ thể con số đáng ngạc nhiên này.

Husak viện ra một ước tính cho rằng hơn 70% số người trưởng thành ở Mỹ đã từng thực hiện một tội phạm có thể dẫn đến hình phạt tù. Ông trích dẫn tác động mà William Stuntz chỉ ra, đó là chúng ta đang tiến tới “một thế giới mà mọi điều luật trong sách vở đều khiến bất cứ ai cũng trở thành tội phạm.” Có vẻ quá ấn tượng chăng? Husak nêu lên một nghiên cứu cho thấy hơn một nửa giới trẻ tải nhạc bất hợp pháp từ mạng Internet. Đó là một tội phạm liên bang trong gần 20 năm. Trên lí thuyết, tất cả những đứa trẻ này có thể phải đi tù.

Nhiều điều luật hình sự còn khó mà không gây cười cho được. Husak đưa chúng ta đi một tour tham quan qua những đạo luật kỳ lạ, chẳng hạn như luật pháp bang Alabama quy định việc gây thương tích cho chính mình để nhận được sự cảm thông là tội phạm, luật pháp bang Florida cấm trưng bày hình ảnh động vật dị tật, luật pháp bang Illinois cấm “gây tổn hại đến các thiết bị amoniac khan.” Còn có một điều luật liên bang diệu kỳ quy định tội làm xáo trộn bùn trong hang động thuộc đất liên bang. (Nhớ cẩn thận nơi bạn trú mưa.) Bất luận những điều luật này có thường xuyên được thực thi hay không, mối quan tâm của Husak là những điều luật này vẫn tồn tại, và ẩn chứa khả năng biến tất cả chúng ta thành tội phạm.

Husak cho rằng một phần của vấn đề là xu hướng quăng chế tài hình sự vào cuối vô số các dự luật trên vô số các đối tượng của cơ quan lập pháp, bao gồm Quốc hội. Như thể hình sự hóa một hành vi vi phạm pháp luật cho thấy chúng ta quan tâm tới nó ra sao vậy.

Cũng có thể thế. Nhưng hình sự hóa một hành vi vi phạm pháp luật cũng đồng nghĩa với việc cảnh sát có vũ trang sẽ thi hành nó. Husak nói lạm dụng hình sự hóa có vấn đề là bởi cái giá phải đối mặt với chế tài hình sự là quá cao và luật hình sự không còn có khả năng phân biệt người tuân thủ luật pháp với người không tuân thủ luật pháp. Đúng. Nhưng nó cũng có vấn đề ở chỗ cảnh sát có thể giết chết ta, như trường hợp của Garner đã nhắc nhở.

Nói như thế không có nghĩa là tôi muốn chỉ trích cảnh sát, nói cho cùng nghề nghiệp của họ là thực thi ý chí lập pháp. Cái cần chỉ trích ở đây là hệ thống chính trị thỏa mãn một cách kỳ quái trong việc thông qua những điều luật mới cho cảnh sát thi hành. Chắc chắn cơ quan lập pháp của New York không thể tưởng tượng ra cảnh có ai có thể chết vì vi phạm luật thuế thuốc lá khi họ ban hành nó. Nhưng nhà lập pháp khôn ngoan sẽ đưa vấn đề này ra cân nhắc trước khi quy định một tội phạm. Những quan chức bỏ qua thực tế hiển hiện rằng điều luật mà họ đang háo hức thông qua sẽ được thực thi trước họng súng không thể được coi là nô bộc của nhân dân được.

Husak gợi ý một phương án diễn giải Hiến pháp bao gồm quyền không bị trừng phạt. Điều này có nghĩa là trước khi hình sự hóa một hành vi cụ thể, cơ quan lập pháp phải chứng minh được điều đó đem lại lợi ích chung cao hơn đáng kể so với hầu hết các hình thức pháp luật khác.

Ông còn đưa ra một ví dụ về một cơ quan lập pháp đã quyết định “cấm tiêu thụ các loại thực phẩm không lành mạnh như bánh rán (doughnut), nếu vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.” Các bài “kiểm tra cơ sở hợp lý” mà tòa áp dụng khi một đạo luật phải đối mặt với thách thức hợp hiến có thể dễ dàng được đáp ứng. Một cách ngắn gọn, dưới học thuyết hiện có, điều luật trở thành một hợp pháp của quyền lực cảnh sát. Nhưng nếu tồn tại quyền hiến định không bị trừng phạt, điều luật sẽ phải chịu mức độ giám sát tư pháp cao hơn, và cũng có thể bị bãi bỏ — không phải bởi quyền được ăn các loại thực phẩm không lành mạnh, mà là quyền không phải chịu chế tài hình sự của nhà nước, trừ các trường hợp có tầm quan trọng lớn.

Tất nhiên, các nhà hoạt động cả tả khuynh lẫn hữu khuynh đều có xu hướng tin rằng nguyên nhân của tất cả những điều luật đó đều rất quan trọng. Dù muốn cấm hay đòi hỏi điều gì, dường như họ đều hoàn toàn bị thuyết phục rằng việc sử dụng quyền lực nhà nước là phù hợp.

Điều đó thật tệ hại. Mọi điều luật mới đều đòi hỏi được thực thi; và mọi hành động thực thi đều tiềm ẩn khả năng bạo lực. Có quá nhiều bài học đau đớn rút ra được từ thảm kịch Garner, một trong số đó, buồn thay, lại là chính lời khuyên mà tôi đưa ra cho các học sinh từ ngày đầu tiên đến lớp: Đừng bao giờ cố gắng khiến bất cứ điều gì trở thành bất hợp pháp trừ khi bạn sẵn sàng mạo hiểm tính mạng của đồng bào bạn để đạt được mục đích. ♦

Bản dịch © 2014 Nguyễn Huy Hoàng

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on December 4, 2014 by in Pháp lý, Văn hóa & Xã hội and tagged , .

Archives

Categories

%d bloggers like this: