Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Vargas Llosa: Nỗi sợ bay của tôi biến mất như thế nào


Vargas Llosa.jpg

Photo by Lexey Swall | The New York Times

Mario Vargas Llosa (1936–) là nhà văn người Peru. Ông được trao giải de Cervantes năm 1994 và giải Nobel văn học năm 2010. Tiểu luận “How I Lost My Fear of Flying” (“Como perdí el miedo al avión”) được in trong Vargas Llosa, Touchstones: Essays on Literature, Art, and Politics, select., ed., and trans. John King (London: Faber and Faber, 2007).

Nỗi sợ bay của tôi biến mất như thế nào

Washington D.C., 23 tháng 10, 1999

Có một số người ngây thơ nhất định tin rằng sợ bay là, hoặc có thể được giải thích bằng, sợ chết. Họ đã lầm: sợ bay là sợ bay, không phải sợ chết, một nỗi sợ riêng biệt và cụ thể như nỗi sợ nhện, hoặc sợ khoảng trống, hoặc sợ mèo, ba ví dụ phổ biến trong hàng ngàn ví dụ tạo nên toàn bộ nỗi sợ hãi của con người. Nỗi sợ bay đột ngột dấy lên khi người ta, không thiếu trí tưởng tượng và độ nhạy cảm, nhận ra mình đang ở độ cao chín ngàn mét trên không, bay xuyên qua những đám mây với tốc độ một ngàn ba trăm cây số một giờ, và hỏi, “Mình đang làm cái gì ở đây?” Và bắt đầu run rẩy.

Nó đã xảy ra với tôi, sau nhiều năm lên xuống máy bay thường xuyên như thay áo. Tôi vẫn lên những chiếc tên lửa trong không trung ấy, nhưng trong một thời gian dài, chuyến bay nào tôi cũng vã mô hôi như tắm, đặc biệt là khi chúng tôi đi vào vùng nhiễu loạn. Saso bạn tôi, nữ tiếp viên duyên dáng nhất, người cảm thấy trên mây an toàn hơn trên đất liền và cười lớn trước cơn sợ hãi trên không trung của tôi, đã cố chữa trị cho tôi với sự giúp đỡ của thống kê. Cô chứng minh cho tôi điều mà ai cũng biết. Đó là đi máy bay thì an toàn hơn rất nhiều so với đi ô tô, thuyền, tàu hỏa, và cả xe đạp hay giày trượt, bởi mỗi năm có nhiều người sử dụng những loại phương tiện ấy gặp tai nạn hơn. Thậm chí đi bộ, trên một chuyến đi nhẹ nhàng và vô hại, theo thống kê mà nói, cũng nguy hiểm hơn đi máy bay. Nhưng với tôi, những con số thống kê trừu tượng ấy không có khả năng khuấy động cảm xúc hay xua tan nỗi sợ, đến mức mà dù về mặt lý trí tôi có tin rằng rẽ sóng trên bầu trời trong một chiếc máy bay thì an toàn hơn ngủ trên chiếc giường của chính mình, tôi vẫn tiếp tục có một khoảng thời gian khủng khiếp trên mỗi chuyến bay.

Một lần trên chuyến bay cùng tôi, anh bạn quá cố của tôi, tiểu thuyết gia người Uruguay Carlos Martínez Moreno, đã dành toàn bộ thời gian để ôm ấp một cuốn Madame Bovary, rách nát và tả tơi vì đã bị dùng quá nhiều, không phải để đọc, mà để liên tục vuốt ve. Nó là lá bùa bảo đảm cho anh một chuyến bay bình yên và an toàn. Anh mang cuốn sách ấy trên chuyến bay đầu tiên và sau này nó đã hộ tống anh trên mọi chuyến bay khác, bởi vì trực giác, trí tưởng tượng, hoặc sự điên rồ đã bảo anh rằng nó là một loại phép thuật tiểu thuyết và thứ giữ cho những chuyến bay của anh tránh được nguy hiểm và rủi ro không phải là việc động cơ vận hành trơn tru hay kỹ năng của phi công. Nhưng phương thuốc của Martínez Moreno lại không hiệu quả với tôi, do nỗi hoài nghi sâu sắc của tôi đối với mọi hình thức ma thuật (nhất là trong những biến thể hiện đại của nó), hoặc đơn giản là do tôi chưa gặp được phép thuật nào có thể thuyết phục tôi và khiến tôi tin vào ma thuật.

Người bạn Puerto Rico của tôi, một góa phụ giàu có du lịch quanh thế giới, tiết lộ với tôi rằng bà đã chữa nỗi sợ bay của mình bằng whiskey. Bà luôn mang một lượng hào phóng lên máy bay, giấu kín trong một túi nhỏ, và đến ngụm thứ hai hay thứ ba thì dù máy bay có lộn nhào hay chao đảo trước gió bà vẫn cười khúc khích và vui vẻ, trơ lỳ trước mọi thứ. Tôi đã thử áp dụng công thức của bà, nhưng nó vô tác dụng với tôi. Tôi rất dị ứng với cồn, và những ngụm whiskey, thay vì lấy đi nỗi sợ bay, lại tăng cường nó, khiến tôi nhức óc, run rẩy, và buồn nôn. Có lẽ tôi cần trở thành một tay bợm rượu, thấy người ngoài hành tinh, để có được thái độ lãnh đạm với chuyến bay như người bạn Puerto Rico của tôi đã làm được với một vài ngụm rượu. Phương thuốc còn tai hại hơn căn bệnh.

Đối lập với người bạn Puerto Rico của tôi, một số tín đồ thanh giáo cho rằng sợ bay là kết quả của các bữa ăn nặng và việc uống không điều độ chất cồn (vang và rượu mạnh) trên hành trình. Và vì sự thanh thản trên không trung của tôi, họ khuyên tôi nên hạn chế ăn và uống rượu trên các chuyến bay, chỉ uống những cốc nước lớn, và với họ, an thần. Nó không hiệu quả. Trái lại, những bữa ăn gò bó ấy khiến tôi vô cùng khốn khổ, và thêm vào nỗi sợ của tôi cơn tra tấn gây mất tinh thần của việc đói và liên tục đi vệ sinh.

Seconal, sanax, cùng tất cả những loại thuốc khác được phát minh để chữa cơn tỉnh táo và loại bỏ cơn mất ngủ, cũng đều vô tác dụng với tôi. Có những con người kỳ diệu (xứng đáng cả sự ngưỡng mộ lẫn ghen tị của tôi) có thể lập tức mơ màng trên máy bay và ngủ êm đềm trong suốt chuyến bay, được tiếng ù của động cơ ru ngủ. Những người khác, để đạt được trạng thái tương tự, phải nhồi thuốc vào người, thứ làm họ choáng váng và tê liệt. Nhưng thuốc ngủ lại khiến tim tôi đập nhanh hoặc đem đến những cơn ác mộng kinh hoàng nhất, trong đó tôi mơ mình đổ mô hôi vì sợ hãi trong chiếc máy bay. Vậy là giấc ngủ tương đối, nhân tạo mà thuốc gây ra đã không lấy đi nỗi sợ của tôi, mà thay vào đó lại đưa nó vào một chiếc máy bay nửa ý thức trong mơ, và, như một tác dụng phụ khác, nó biến tôi thành một cái xác không hồn trầm uất vào cuối chuyến bay.

Giải pháp đến một cách bất ngờ nhất, trên chuyến bay từ Buenos Aires đến Madrid, tình cờ là chuyến kỷ niệm chuyến bay đầu tiên giữa hai thành phố (trên một chiếc Douglas DC-4 của Iberian Airlines) vào ngày 22 tháng 9 năm 1946. Tôi mua ở sân bay Ezeiza một cuốn tiểu thuyết ngắn của Alejo Carpentier mà tôi chưa đọc: Vương quốc của thế giới này. Tôi hoàn toàn chưa chuẩn bị gì cho bất ngờ ấy. Từ những dòng đầu tiên, tái tạo cuộc đời huyền ảo của Henri Christophe và quá trình xây dựng pháo đài nổi tiếng ở Haiti, cách kể chuyện được viết một cách tuyệt hảo và có kết cấu thậm chí còn tốt hơn thế, trong đó, như trong mọi kiệt tác văn học, không thể thêm thắt hay cắt xén được gì, đã hấp thụ cơ thể và linh hồn tôi và lấy đi mọi thứ xung quanh, đưa tôi, trong khoảng mười tiếng bay, từ một đêm đầy sao băng giá vào một câu chuyện sử thi phi thường của Haiti thế kỷ trước, nơi bạo lực dữ dội nhất xen kẽ với trí trưởng tượng bay bổng nhất, và những sự kiện thường nhật và tầm thường nhòa đi thành những phép lạ và huyền thoại. Tôi đọc những dòng cuối khi máy bay hạ cánh xuống Barajas; cuốn sách đã chiếm trọn chuyến bay và lấy đi nỗi sợ của tôi trong cả hành trình.

Đây là biện pháp mà, kể từ lần ấy, chưa bao giờ thất bại với tôi, miễn là tôi chọn được cho mỗi chuyến bay một kiệt tác có phép thuật vừa toàn vẹn vừa kéo dài đúng bằng khoảng thời gian mà tôi chống lại quy luật của trọng lực. Dĩ nhiên, chọn đúng tác phẩm về mặt chất lượng và độ dài cho mỗi chuyến bay không phải là điều dễ dàng. Nhưng bằng cách thực hành tôi đã phát triển một dạng bản năng để chọn đúng tiểu thuyết hoặc truyện (thơ, kịch, hay tiểu luận không phải là thuốc giải mạnh cho nỗi sợ bay). Tôi cũng phát hiện ra mình không nhất thiết phải có những tác phẩm mới, bởi việc đọc lại cũng có thể có hiệu quả tương tự với điều kiện tác phẩm ấy có thể tạo ra một phép thuật tươi mới trong lần đọc thứ ba hay thứ tư như trong lần đọc đầu tiên. Đây là một danh sách (như một biểu tượng của lòng trân trọng của tôi) những người bạn đáng tin cậy, những người trong những nỗ lực bắt chước Icarus thành công gần đây của tôi đã giúp tôi chinh phục nỗi sợ bay: BartlebyBenito Cereno của Melville; The Turn of the Screw của Henry James; “El Perseguidor” của Cortázar; Dr Jekyll and Mr Hyde của R. L. Stevenson; The Old Man and the Sea của Hemingway; “The Monkey” của Isak Dinesen; Pedro Páramo của Rulfo; Complete Works and Other Stories của Monterroso; “A Rose for Emily” và “The Bear” của Faulkner, và Orlando của Virginia Woolf. May mắn cho tôi, cửa hàng hóa văn có trữ lượng vô hạn những thứ thuốc ấy, do vậy tôi vẫn còn nhiều hành trình trên máy bay (và những lần đọc thú vị) ở phía trước. ♦

Copyright © 1999 by Mario Vargas Llosa | Bản dịch © 2016 Nguyễn Huy Hoàng.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on August 7, 2016 by in Tiểu luận and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,505 other followers

%d bloggers like this: