Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

“Về văn minh” – Ngũgĩ wa Thiong’o


Ngũgĩ wa Thiong'o.jpg

Ngũgĩ wa Thiong’o (1938–) là nhà văn người Kenya.

Về văn minh

Văn minh, như nhiều từ trong cách sử dụng thông thường, quả thực là một hiện tượng phức tạp mang những ý nghĩa và hàm nghĩa khác nhau đối với các dân tộc và giai cấp khác nhau. Nhưng nói chung nó đề cập đến trạng thái đưa tự nhiên vào sự kiểm soát của con người. Nó do vậy không phải một tiến trình đồng nhất giống nhau đối với mọi dân tộc ở mọi thời đại.

Nói cách khác, văn minh không phải một trạng thái tĩnh. Các dân tộc khác nhau có các nền văn minh khác nhau. Văn minh có trỗi dậy và suy tàn, trên thực tế có biến đổi, ngay cả với cùng dân tộc và chủng tộc.

Có hai cuộc đấu tranh rất quan trọng trong cuộc đời con người: đấu tranh với tự nhiên; và đấu tranh với người khác để giành quyền kiểm soát tư liệu tạo ra từ cuộc đấu tranh với tự nhiên.

Khi sống nương nhờ hoàn toàn vào tự nhiên (mà con người là một phần), anh ta không thể được mô tả là văn minh. Nhưng khi chung tay với người khác và bắt đầu thuần phục tự nhiên và, trong quá trình đó, phát triển những công cụ cho cuộc chinh phục tự nhiên, anh ta đã bước những bước đầu tiên hướng đến văn minh. Nói cách khác, lao động của con người, cụ thể là lao động hợp tác của con người, là cơ sở của tiến trình văn minh. Trong quá trình chinh phục tự nhiên thông qua lao động hợp tác, con người cũng tạo ra môi trường xã hội, hay tự nhiên xã hội. Nếu con người không phải nô lệ của tự nhiên tự nhiên (hay môi trường tự nhiên) thì anh ta văn minh. Nhưng cũng đúng là nếu con người là nô lệ của tự nhiên xã hội (môi trường xã hội) thì không thể nói anh ta văn minh.

Bây giờ chúng ta có thể thu hẹp khái niệm. Văn minh đề cập đến những điểm cao hay dấu mốc lịch sử có thể nhận biết được trong cuộc đấu tranh của con người nhằm đưa cả trật tự tự nhiên lẫn tự nhiên xã hội vào sự kiểm soát có hợp tác của con người.

Nhìn theo cách này, cho đến nay chưa có nền văn minh nhân loại đích thực nào. Ví dụ, Mỹ ngày nay đã đạt đến những tầm cao không dám mơ tới trong cuộc chinh phục tự nhiên thông qua sự phát triển phi thường của các công cụ lao động (tức công nghệ). Nhưng Mỹ ngày nay cũng là một xã hội người ăn thịt người. Trong địa hạt tự nhiên xã hội, Hoa Kỳ vẫn nằm trong tình trạng ăn thịt người xã hội. Nó ăn những đứa con của chính mình và con của những vùng đất khác, đặc biệt là của châu Phi, Mỹ Latin, và châu Á. Những gì tôi nói về Mỹ nói chung cũng đúng với cái gọi là văn minh phương Tây.

Một số nền văn minh châu Phi chưa phát triển cuộc chinh phục tự nhiên đến một mức độ rất cao; nhưng họ đã phát triển đến một mức độ rất cao sự kiểm soát tự nhiên xã hội của mình.

Cho đến nay chưa nền văn minh nào được xây dựng trên cơ sở bắt chước mù quáng dân tộc khác. Chúng ta, ở châu Phi, không phải bắt chước ngôn ngữ của dân tộc khác, cung cách của dân tộc khác, văn hóa của dân tộc khác để được văn minh. Trên thực tế, chúng ta phải xây dựng trên ngôn ngữ dân tộc và văn hóa dân tộc, và trên lao động hợp tác của chính chúng ta.

Bởi cho đến nay chưa có nền văn minh nhân loại thật sự hoàn chỉnh nào, tất cả chúng ta phải phấn đấu vì nền văn minh nhân loại đảm bảo đầy đủ quần áo, nơi ở, và thức ăn cho mọi người; nền văn minh đảm bảo mọi lợi ích của khoa học hiện đại và nghệ thuật tiếp cận được với mọi người; nền văn minh đảm bảo chấm dứt sự ăn thịt người xã hội trên trái đất.

Cụ thể điều này đồng nghĩa với một cuộc đấu tranh gian nan chống chủ nghĩa đế quốc và các đồng minh giai cấp của nó ở châu Phi, Mỹ Latin, và châu Á. Đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc và các đồng minh mại bản của nó là đấu tranh vì một nền văn minh đích thực của con người. ♦

Ngũgĩ wa Thiong’o, “On Civilization,” Writers in Politics: Essays (Heinemann Educational Books, 1981), pp. 66–67.

Copyright © 1979 by Ngũgĩ wa Thiong’o | Bản dịch © 2016 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on October 9, 2016 by in Văn hóa & Xã hội and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,651 other followers

%d bloggers like this: