Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Tiểu luận vĩ đại nhất về thiên nhiên


coal-fired power station.jpg

A coal-fired power station in Mount Storm, West Virginia, in January 2017 | Photograph by Luke Sharrett/Bloomberg

Brian Doyle là nhà văn người Mỹ và tổng biên tập tờ Portland Magazine tại Đại học Portland ở Oregon trong 25 năm cho đến khi ông qua đời vào tháng 5 năm 2017 vì biến chứng u não ở tuổi 60. Tiểu luận “The Greatest Nature Essay Ever” được đăng lần đầu trên Orion Magazine (November/December 2008), và được đưa vào tập The Best American Essays 2009.

Tiểu luận vĩ đại nhất về thiên nhiên

…sẽ bắt đầu bằng một hình ảnh ngạc nhiên và đáng yêu và kỳ diệu đến mức bạn thôi lướt qua tập thư còn lại, cởi áo khoác, ngồi xuống bên bàn, chỉnh kính, bảo con chó nằm xuống, bảo bọn trẻ tự làm sandwich đi trời đất, chúa cho các con đôi bàn tay là vì thế, và đọc một mạch bài viết, giật mình vì quả thực bạn đã nhìn hay ngửi hay nghe thấy chính xác điều đó, nhưng chưa bao giờ diễn đạt được như thế, hay nhìn thấy hay nghe thấy nó được diễn đạt như thế, và bạn nghĩ, trời ơi, mình đọc tiểu luận về thiên nhiên là vì thế này đây, được ngạc nhiên và cảm động như thế, wow.

Hai đoạn tiếp theo sẽ đưa bạn vào một câu chuyện một cách êm ả và nhẹ nhàng, có vẻ là một câu chuyện nhỏ, một câu chuyện nhẹ nhàng, dễ tiếp cận, một cái gì đó cá nhân nhưng tác giả không tự nuông chiều mình và chỉ quan tâm đến mình, kiểu như một câu chuyện chí dị vui vẻ thường ngày mà có lẽ trong đó có một con nai sừng tấm hay một con chồn hay một đứa trẻ, nhưng rồi đột nhiên sẽ xuất hiện một câu văn sắc bén nơi con dao đâm vào tim bạn và bài tiểu luận đổi chiều như một người trượt ván, và bạn rơi vào vùng nước sâu thật sâuuu, bạn không hề biết chuyện đó sẽ đến, và bạn thực sự rùng mình, cả cơ thể bạn nhấp nhoáng, và rất lâu sau đó, có thể là khi bạn nằm trên giường bên người bạn yêu và đang cố gắng thoát khỏi đôi chân lạnh toát của người đó, bạn nghĩ, chúa ơi, các câu chuyện đúng là có sức mạnh khủng khiếp, các câu chuyện là món ăn quan trọng và thiết yếu nhất, làm sao mà chúng ta gần như chưa bao giờ nói ra điều đó?

Ba đoạn tiếp theo sẽ bước một cách không thể nào lay chuyển được đến một dòng những Kết luận bùng nổ trên đường chân trời như rặng alps màu mực. Có lẽ các câu văn sẽ ngắn hơn, gọn hơn. Súc tích hơn. Thẳng thừng hơn. Những mảnh câu. Nhưng không có ý kiến hay bình luận nào, chỉ dòng này nối dòng khác, mỗi dòng đều có lý lẽ đơn giản không thể chối cãi, một con dê hay thậm chí một thượng nghị sĩ cũng có thể dễ dàng hiểu các câu văn và những hàm ý của chúng, và không có tiếng la hét nào, không sự thuyết phục nào, không màn pirouette hùng hồn nào, không tuyên bố hay cáo buộc nào, không bài giảng đạo hay thuyết pháp nào, chỉ những bày tỏ rõ ràng trong sáng bình thản cái này rồi đến cái kia, nối nhau như người ta nắm tay nhau.

Rồi một đoạn kỳ lạ, đây là một bài tiểu luận bất thường và đặc biệt nhất, vì ở chính đây nơi mà bình thường bạn sẽ mong đợi những Kết luận như rặng alps kia, vài Lời khuyên, vài Chỉ dẫn & Hướng dẫn Nghiêm túc, thì chỉ có tiếng thầm thì lặng lẽ của tác giả đang nhón gót trở về câu chuyện mà anh ta hay cô ta đang kể cho bạn ở đoạn thứ hai và thứ ba. Câu chuyện quay trở lại tầm mắt một cách nhẹ nhàng, một chút nhút nhát, ôm mũ, chẳng có gì thống thiết, thật ra nó đưa ra một vài câu hỏi kiểu châm ngôn mà không có câu trả lời, rồi nó nhẹ nhàng lui đi khỏi trang giấy và khỏi sân khấu, nó gần như mờ đi hay tan biến, và chỉ sau này khi bạn đã đọc bài tiểu luận ba lần với sự ngạc nhiên ngày càng lớn bạn mới thấy tác giả đã làm chủ kỹ thuật dàn dựng ở đó như thế nào, nhưng đó là chất liệu cho một tiểu luận khác vào một lúc khác.

Và cuối cùng là đoạn cuối. Hóa ra bài tiểu luận hoàn hảo về thiên nhiên lại khá ngắn, nó là một thứ rắn chắc, một mũi tên mà không phải một quả đại bác, và ở đây nơi tận cùng có một ánh hài hước, và một sự ám chỉ hay giọng điệu hay ẩn ý về nỗi buồn, một chút nuối tiếc, bạn gần như không thể đặt ngón tay lên đó nhưng nó ở đó, một sợi chỉ tối trong tấm vải, và còn có một ngụm espresso hy vọng, hy vọng bất chấp mọi trở ngại và ý thức, nhưng thú vị là không có lời kêu gọi hành động nào, không tiếng clarion tiếng kèn trumpet nào, không website nào bạn được dẫn đến, không ám chỉ nào rằng bạn, phải, bạn, nên xấu hổ về lượng nước bạn dùng hay cái xe bạn đi hay việc bạn vừa mới chỉnh máy điều nhiệt lên hăm mốt độ, hay việc thật ra bạn đã không đi bỏ phiếu trong hai kỳ bầu cử vừa qua bất chấp những gì bạn đã nói với bọn trẻ và con dê. Cũng không có màn rimshot kết thúc nào, không tiếng đập nào, không một lần xoáy dao cuối. Một cách kỳ lạ, một cách ngọt ngào, tiểu luận cứ thế kết thúc với một cảm giác kỳ bí như một bàn tay ấm vuốt qua má bạn, và bạn ngồi đó, chực khóc, mỉm cười, rồi bạn đứng dậy. Thay đổi.

Copyright © 2008 by Brian Doyle | Bản dịch © 2017 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on June 21, 2017 by in Bền vững & Môi trường, Tiểu luận and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,611 other followers

%d bloggers like this: