Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Fernando Pessoa về dịch thuật


fernando pessoa

Portrait of Fernando Pessoa, by Almada Negreiros (1954)

Fernando Pessoa (1888–1935) sinh ra ở Lisbon và lớn lên ở Durban, Nam Phi. Ông theo học tại Đại học Cape Town, nơi ông giành giải Nữ hoàng Victoria cho tiểu luận tiếng Anh. Pessoa viết dưới hơn 75 bút hiệu, trong đó có nhiều bút hiệu phát triển thành “dị danh,” những nhân vật có đầy đủ tiểu sử, vẻ ngoài, cá tính, quan điểm chính trị, thái độ tôn giáo, và hoạt động văn chương. Tác giả của nhiều tập thơ, trong đó có 35 Sonnets và Mensagem, tiểu luận, và dịch thuật, ông là một nhân vật hàng đầu trong phong trào Hiện đại của Bồ Đào Nha.

***

Tôi không biết có ai từng viết Lịch sử các Bản dịch hay chưa. Nó sẽ là một cuốn sách dài nhưng rất thú vị. Như Lịch sử các Bản đạo văn—một kiệt tác khả dĩ khác đang chờ một tác giả thật sự—nó sẽ chứa đầy các bài học văn chương. Có một lý do vì sao cuốn này gợi đến cuốn kia: bản dịch chỉ là một bản đạo văn mang tên tác giả. Lịch sử các Bản nhại sẽ toàn tất loạt sách này, vì bản dịch là một bản nhại nghiêm túc trong ngôn ngữ khác. Các quá trình tinh thần trong việc nhại đạt cũng giống như trong việc dịch thành thạo. Cả hai đều có một sự sửa đổi tinh thần tác giả cho một mục đích mà anh ta không có. Ở một trường hợp mục đích là hài hước, trong khi tác giả thì nghiêm túc; ở trường hợp còn lại là một ngôn ngữ nào đó, trong khi tác giả viết bằng một ngôn ngữ khác. Rồi một ngày có ai nhại một bài thơ hài hước thành một bài thơ nghiêm túc không? Không biết được. Nhưng không thể nghi ngờ là nhiều bài thơ—thậm chí nhiều bài thơ lớn—sẽ được hưởng lợi bằng cách được dịch sang chính ngôn ngữ mà nó được viết.

Điều này gợi lên vấn đề là nghệ thuật hay nghệ sĩ thì quan trọng, cá nhân hay tác phẩm. Nếu kết quả cuối cùng là cái quan trọng và mang lại lạc thú thì chúng ta sẽ có lý khi lấy một bài thơ gần như hoàn hảo của một nhà thơ nổi tiếng, và, dưới góc nhìn phê bình của một thời đại khác, hoàn thiện nó bằng cách cắt bỏ, thay thế, hoặc bổ sung. “Ode on Immortality” của Wordsworth là một bài thơ lớn, nhưng còn lâu mới là một bài thơ hoàn hảo. Nó có thể được sửa lại cho tốt.

Sự hấp dẫn duy nhất trong các bản dịch là khi nó khó, tức là từ ngôn ngữ này sang một ngôn ngữ rất khác, hoặc của một bài thơ rất phức tạp, dù là sang một ngôn ngữ gần gũi. Không có niềm vui nào trong việc dịch giữa, ví dụ, tiếng Tây Ban Nha và tiếng Bồ Đào Nha. Ai đọc được thứ tiếng này thì tự động đọc được thứ tiếng kia, nên dường như dịch không ích lợi gì. Nhưng dịch Shakespeare sang một trong các ngôn ngữ Latin thì sẽ là một nhiệm vụ đầy phấn khích. Tôi nghi ngờ liệu nó có dịch được sang tiếng Pháp hay không; sang tiếng Ý hoặc tiếng Tây Ban Nha sẽ khó; Bồ Đào Nha, thứ tiếng Rôman linh hoạt và phức tạp nhất, có thể sẽ thu nạp bản dịch.

Fernando Pessoa, “[The Art of Translation],” in Pessoa, The Selected Prose of Fernando Pessoa, edited and translated by Richard Zenith (Grove/Atlantic Press, 2001).

Copyright © Fernando Pessoa | Bản dịch © 2017 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on September 14, 2017 by in Dịch thuật and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,567 other followers

%d bloggers like this: