Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Fernando Pessoa về nhiệm vụ của thơ hiện đại


fernando pessoa.jpg

Illustration by Riccardo Vecchio for The New Yorker

Fernando Pessoa (1888–1935) sinh ra ở Lisbon và lớn lên ở Durban, Nam Phi. Ông theo học tại Đại học Cape Town, nơi ông giành giải Nữ hoàng Victoria cho tiểu luận tiếng Anh. Pessoa viết dưới hơn 75 bút hiệu, trong đó có nhiều bút hiệu phát triển thành “dị danh,” những nhân vật có đầy đủ tiểu sử, vẻ ngoài, cá tính, quan điểm chính trị, thái độ tôn giáo, và hoạt động văn chương. Tác giả của nhiều tập thơ, trong đó có 35 SonnetsMensagem, tiểu luận, và dịch thuật, ông là một nhân vật hàng đầu trong phong trào Hiện đại của Bồ Đào Nha.

Nhiệm vụ của thơ hiện đại

Phạm vi của thơ hiện đại với tôi dường như đã tăng gấp đôi, tùy vào việc chúng ta xem xét chủ đề của nó, hay hình thức định hình chủ đề đó.

Nhiệm vụ của nhà thơ hiện đại là mở rộng, làm phức tạp, và trí tuệ hóa sự nhạy cảm của mình, là trở thành, một cách hoàn thiện nhất có thể, một bộ cộng hưởng cho mọi lực lượng của vũ trụ, của sự sống, và của tâm trí. Cung điện cảm hứng của anh ta phải mở cửa sổ trên cả bốn bức tường, dù nhìn ra Bắc Huyền bí, Đông Giản đơn, Tây Suy đồi, hay Nam Sự sống mãi sinh sôi.

Có ba lý do giải thích vì sao lại như vậy. Thời đại của chúng ta là thời đại mà, đối với tính chủ quan ban đầu được tạo ra bởi thái độ Kitô giáo, đã có thêm xung lực ngoại giáo của thời kỳ Phục hưng, Chủ nghĩa cá nhân của thế kỷ 19, và các dòng chảy chéo và các lực lượng lớn mạnh mà sự phát triển của thương mại và công nghiệp đã đẩy vào thế kỷ 20.

Bên cạnh đó, thời đại của chúng ta là một thời đại mà nền văn minh không chỉ đi sâu hơn vào tâm hồn hơn các thời đại khác, mà nó còn lan rộng hơn trên thế giới: chúng ta là nền văn minh đầu tiên thực sự mang tính quốc tế mà thế giới từng chứng kiến, vì các phương tiện truyền thông và giao thiệp được gia tăng, và các phương tiện hơn nữa, tinh thần và tâm linh, kết quả từ chính sự giao thiệp ấy, đã liên kết đến một mức độ đáng kinh ngạc các quốc gia và các dân tộc vốn tách biệt như trái đất có thể tách biệt. Cả thế giới nay đều là châu Âu, Úc còn châu Âu hơn cả hầu hết các làng mạc ở châu Âu. Đường sắt, tàu hơi nước, điện báo, và những phát minh không dây đã ném cái bóng của những đường dây của chúng vào tâm trí chúng ta, và một sự thần giao cách cảm đã phát triển giữa mọi dân tộc trên thế giới; chúng ta trở thành các thành viên mở trong một hội tam điểm của sự nhạy cảm có biểu tượng là Điện.

Trên bất cứ con phố nào của London bạn cũng gặp cả thế giới.

Và, hơn thế nữa, không chỉ các phương tiện truyền thông khiến thế giới trở nên nhỏ hơn và biến toàn bộ trái đất thành một thành phố lớn, civitas Dei [thành phố của Chúa] trong vùng đất của Quỷ, mà sự phát triển của văn hóa và trí tò mò, sự tăng cường nghiên cứu, còn đóng gói mọi thời gian đã qua vào ý thức của hiện tại. Những hơi thở chưa biết, chưa được giải phóng khỏi cái hang phong hóa của các nền văn minh đã qua, đã được tự do đi vào thế giới. Những vinh quang đã chết, và cái gần như tri kiến bất tử, của người Ai Cập và của người Chaldea, của người Trung Quốc cổ đại và của những vị tổ tiên đã bị chôn vùi của Peru, đã bước vào tầm nhìn tinh thần của chúng ta, cứ như từ một đường chân trời xa xôi mà đôi mắt chúng ta đã lớn nhanh để xem xét. Tất cả những điều này, tác động lên sự nhạy cảm của chúng ta, phải mở rộng nó, làm phức tạp nó, và liên phê phán [inter-criticize] nó. Người nào hạn chế khả năng tiếp thu điều này của mình thì sẽ bước vào tu viện của chính mình, tự cô lập từ thời đại đa bội của mình.

Chỉ có một nhà thơ, Walt Whitman, đã xuất hiện với một sự nhạy cảm đủ lớn để nắm lấy những cơ hội thụ động của tâm trí trước thế giới rộng mở này. Nhưng ông thiếu cái yếu tố để kiểm soát cái cảm nhận vạn vật quá mức này, và thu nhỏ nó vào cái sự thống nhất đó [mà nó làm lợi cho] bất cứ thứ gì là một nhân cách để áp đặt lên những ấn tượng của nó.

Và từ những cân nhắc này chúng ta đến một yếu tố khác, yếu tố hình thức, trong thơ ngày nay.

Cái hiện tượng gọi là sự cân bằng, hay trạng thái cân bằng, không cách nào được thể hiện một cách tinh tế, khi chúng ta đối phó với cuộc sống—vốn động mà không tĩnh, không thể so sánh với một cơ thể hoàn toàn bất động—như bằng dao động của con lắc. Điều rất thiết yếu, và điều tự nhiên, trong dao động này, là nó ở chiều này nên đi xa như ở chiều đối diện. Sự phát triển tính nhạy cảm, sự tăng cường tính tiếp nhận do đó phải được điều chỉnh, cân bằng, và thống nhất bằng sự gia tăng những năng lực tạo nên sự ức chế và tự chủ. Một sự nhạy cảm mà những hoàn cảnh cả thời gian lẫn địa điểm buộc nó phải phong phú hơn so với sự nhạy cảm Hy Lạp thì phải được kiểm soát bởi một trí tuệ kiểm soát mạnh hơn trí tuệ Hy Lạp, vốn đã rất mạnh. Tốc độ tăng của con ngựa đưa chúng ta đến Tương lai phải được cân bằng bởi một cái ghì chặt hơn lên dây cương tròng lên nó. Nếu chúng ta bị kéo theo thì hãy để chúng ta tự mình bị kéo theo.

Cái tội lỗi lớn của nền văn minh Kitô là, trong khi liên tục tăng cường những yếu tố thụ động của tâm trí thì đồng thời nó lại làm suy yếu những yếu tố chủ động—là khả năng cảm nhận và phân tích được tăng cường của chúng ta lại không đi kèm với khả năng suy nghĩ và tổng hợp được tăng cường tương ứng. Đây không phải tăng trưởng mà chỉ đơn thuần là gia tăng. Đây không phải phát triển mà là suy đồi. Toàn bộ nền văn minh Kitô, khi ra khỏi tình trạng man rợ, lập tức nhảy vào tình trạng suy đồi. Những bản chất đơn giản là cái dễ hư hỏng nhất.

Cái hiện tượng ghê gớm gọi là Shakespeare là điển hình của trí thức phát sinh từ nền văn minh Kitô. Người đàn ông có sự nhạy cảm lớn nhất thế giới đã không có khả năng tự kỷ luật và tự chủ, đã không thể tạo ra môt toàn thể trật tự. Nhà thơ vĩ đại nhất trong thế giới cổ đại cũng là nghệ sĩ vĩ đại nhất. Nhà thơ vĩ đại nhất trong thế giới hiện đại là một trong những nghệ sĩ bé nhỏ nhất.

Bài viết này là lời nói đầu viết dở bằng tiếng Anh cho năm bài thơ “imperial cycle” của Pessoa.

Fernando Pessoa, “The Task of Modern Poetry,” in Pessoa, The Selected Prose of Fernando Pessoa, edited and translated by Richard Zenith (Grove/Atlantic Press, 2001).

Copyright © Fernando Pessoa | Bản dịch © 2017 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on September 14, 2017 by in Thơ, Văn chương & Phê bình and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,650 other followers

%d bloggers like this: