“Sợi chỉ của thần thoại” – Jorge Luis Borges

Jorge Luis Borges (1899–1986) là nhà văn và nhà thơ người Argentina, một nhân vật chủ chốt trong nền văn chương tiếng Tây Ban Nha với những tác phẩm đã trở thành điển phạm của châu Mỹ Latin trong thế kỷ XX. Sách của ông bắt đầu được dịch và xuất bản rộng rãi ở Mỹ và châu Âu sau khi ông được trao giải Prix International cùng Samuel Beckett năm 1961. Danh tiếng quốc tế của ông cũng được củng cố bởi các giải de Cervantes năm 1969 và giải Jerusalem năm 1971, bên cạnh sự bùng nổ của các nhà văn Mỹ Latin thuộc thế hệ sau trong những năm 1960 và 1970.

Sợi chỉ của thần thoại

Sợi chỉ mà bàn tay Ariadne đặt vào tay Theseus (trên tay kia là thanh kiếm) để chàng có thể đi sâu xuống mê cung và tìm ra trung tâm của nó, người đàn ông đầu bò, hay như Dante muốn, con bò với cái đầu người, và ban cho nó cái chết và có thể, khi kỳ tích đã hoàn thành, gỡ bỏ các tấm mạng của đá và trở về với nàng, với tình yêu của chàng.

Mọi chuyện đã diễn ra như thế. Theseus đã không thể biết rằng ở phía bên kia mê cung lại có một mê cung khác, mê cung thời gian, và ở một nơi đã định trước nào đó là Medea.

Sợi chỉ đã mất; mê cung cũng đã mất. Giờ đây chúng ta thậm chí không biết bao quanh mình là một mê cung, một vũ trụ bí ẩn, hay một sự hỗn loạn ngẫu nhiên. Nhiệm vụ cao đẹp của chúng ta là hình dung có một mê cung và một sợi chỉ. Chúng ta sẽ không bao giờ thấy được sợi chỉ; có lẽ chúng ta tìm thấy và đánh mất nó trong một hành động của đức tin, trong một nhịp điệu, trong một giấc mơ, trong những lời gọi là triết học hoặc trong niềm hạnh phúc giản dị và đơn sơ.

Cnossos, 1984

Jorge Luis Borges, “El hilo de la fábula,” Los conjurados (Alianza Editorial, 1985).

Nguyễn Huy Hoàng dịch.