Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Charlie Hebdo và tự do ngôn luận ở Trung Quốc


Nguồn: Matt Schiavenza, “China Is Using ‘Charlie Hebdo’ to Justify Its Own Crackdown on Free Speech,” The New Republic, 15/01/2015.
Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng.

charlie

Hôm mùng 10 tháng 1, trong khi hơn 1,5 triệu người tràn xuống khắp đường phố của Paris trong tình đoàn kết để phản đối các cuộc tấn công tại thành phố này, Tân Hoa xã, cơ quan ngôn luận chính thức của Trung Quốc, công bố một bài xã luận cho rằng nền báo chí tự do của Pháp đang tiếp tay cho khủng bố.

“Thế giới là đa nguyên, tự do báo chí cũng nên có giới hạn,” (世界是多元的,新闻自由应该是有限度的) Ying Qiang, trưởng văn phòng Tân Hoa Xã tại Paris, viết. “Châm biếm vô giới hạn, vô nguyên tắc, sỉ nhục và tự do ngôn luận là không thể chấp nhận.” (无限制、无原则的讽刺、侮辱与言论自由是不可取的.)

Những nhận xét như vậy không phải là khó gặp trên phương tiện truyền thông nhà nước của Trung Quốc, vốn hiếm khi bỏ lỡ một cơ hội nào dù là tởm lợm để nâng bi cho đường lối của Đảng Cộng sản. Nhưng rõ ràng các cuộc tấn công vào Charlie Hebdo và một siêu thị ở Paris gợi nhớ lại các sự kiện gần đây ở Trung Quốc. Trong những năm qua, các cuộc đụng độ giữa người Hán chiếm đa số ở Trung Quốc và người dân tộc thiểu số Duy Ngô Nhĩ đã liên tục leo thang. Hôm thứ Hai, một trang web của chính phủ ở Tân Cương cho biết cảnh sát đã giết chết 6 người Duy Ngô Nhĩ bị cáo buộc là đã tấn công họ bằng rìu. Và trong tháng 9, sau vụ nổ khiến 6 cảnh sát ở Tân Cương thiệt mạng, cảnh sát đã giết chết 40 người trong một cuộc bạo động. Đáng chú ý nhất, một nhóm người đeo mặt nạ mang theo dao và kiếm đã sát hại 30 người tại một nhà ga xe lửa ở Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam ở Tây Nam Trung Quốc.

Thủ phạm vụ tấn công Paris đều được sinh ra ở Pháp và có nguồn gốc Hồi giáo, một phần trong số năm triệu người Hồi giáo ở đất nước này, những người đã và đang nỗ lực hội nhập với xã hội Pháp trong khi cố gắng duy trì di sản văn hóa của họ. Chính phủ Pháp nổi tiếng là đã hạn chế thời gian và địa điểm phụ nữ Pháp có thể đeo khăn trùm đầu, một quy định mà các nhà phê bình cho là đã cướp đi bản sắc dân tộc của nhóm thiểu số Hồi giáo ở đất nước này. Chính phủ Trung Quốc cũng áp đặt các hạn chế tương tự về trang phục Hồi giáo trong cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ, gần đây nhất bằng cách cấm đeo mạng che mặt ở Ô Lỗ Mộc Tề, thủ phủ khu tự trị Tân Cương. Lệnh cấm này được đưa ra sau lệnh hạn chế mang trang phục Hồi giáo ở Khắc Lạp Mã Y, một địa cấp thị ở Tân Cương.

Nhưng việc Trung Quốc đàn áp người Duy Ngô Nhĩ đã vượt xa các biện pháp tương tự của Pháp. Chính quyền Tân Cương đã treo cờ Trung Quốc tại các nhà thờ Hồi giáo trong khu vực, thậm chí còn hạn chế nhiều tín hữu (bao gồm cả trẻ em dưới 18 tuổi) vào nhà thờ Hồi giáo. Chính phủ Trung Quốc cũng kiểm soát chặt chẽ việc dạy song ngữ trong khu vực, đặt người Duy Ngô Nhĩ vốn có tiếng mẹ đẻ không phải là Quan thoại vào tình thế cạnh tranh bất lợi. “Nhiều người dân tộc thiểu số ở Tân Cương, như ở Tây Tạng, cảm thấy chính phủ Trung Quốc đang tiến hành một hình thức diệt chủng văn hóa,” Julia Famularo, chuyên gia khu vực làm việc tại Viện Dự án 2049, một Viện chính sách ở Washington, D.C., cho biết.

Chiến lược của chính phủ Trung Quốc ở Tân Cương phụ thuộc vào chiến lược kinh tế. Có kích thước bằng bang Alaska (của Mỹ) và tiếp giáp 8 quốc gia có chủ quyền, Tân Cương đóng vai trò quan trọng trong mối quan hệ đang phát triển của Trung Quốc với các nước nằm về phía Tây mà Bắc Kinh đã ký nhiều hợp đồng năng lượng dài hạn. Để thúc đẩy nền kinh tế trong nước, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỉ cơ sở hạ tầng tài sản cố định trong khu vực, bao gồm một tàu cao tốc nối liền Ô Lỗ Mộc Tề với Lan Châu, tỉnh lị tỉnh Cam Túc ở phía Đông.

Những khoản đầu tư đã mang lại sự giàu có đáng kể cho Tân Cương. Nhưng người Duy Ngô Nhĩ khẳng định họ đang bị đẩy ra ngoài lề. Từng là dân tộc chiếm đa số ở Tân Cương, dân số người Duy Ngô Nhĩ đã suy giảm đều đặn kể từ năm 1950, khi Mao Trạch Đông và Quân đội Giải phóng Nhân dân sát nhập khu vực này vào lãnh thổ của nước Cộng hòa Nhân dân non trẻ. Ở Ô Lỗ Mộc Tề, thành phố có 3 triệu người thì chỉ có 10% là người Duy Ngô Nhĩ. Phần còn lại, chủ yếu người Hán di cư nội địa, hoàn toàn thống trị chính quyền, kinh tế, và lực lượng an ninh của thành phố. Và như ở Paris, nơi người Hồi giáo cư trú chủ yếu ở các banlieue trong vùng ngoại ô của thành phố, ở Trung Quốc, người Duy Ngô Nhĩ sống rất tách biệt với người Hán.

Kết quả là người Duy Ngô Nhĩ bị cô lập về cả kinh tế lẫn văn hóa. Họ quay sang bạo lực khủng bố với tần suất ngày một tăng. Chính phủ Trung Quốc từ lâu đã đổ lỗi cho các nhóm cực đoan ngoại quốc, trong đó có một tổ chức gọi là Phong trào Hồi giáo Đông Thổ (East Turkestan Islamic Movement – ETIM) mà Bắc Kinh tuyên bố là được các chiến binh ở Afghanistan và Pakistan tài trợ và hỗ trợ. Với quá ít thông tin đáng tin cậy về khu vực, việc đánh giá ảnh hưởng của các nhóm như ETIM  là rất khó khăn (sự tồn tại của những nhóm như thế vốn cũng đã là vấn đề). “Chắc chắn có những tổ chức gắn liền với hệ tư tưởng Hồi giáo rộng lớn hơn,” James Palmer, một cây viết có nhiều nghiên cứu rộng rãi về khu vực này ở Bắc Kinh cho biết. “Nhưng chủ nghĩa dân tộc ở địa phương cũng lớn không kém.” Sự kết hợp này đã dung dưỡng những tư tưởng cực đoan trong khu vực. Palmer cho biết thêm: “Những video trực tuyến của người Duy Ngô Nhĩ đang sử dụng những từ ngữ thánh chiến (jihadist) ngày một nhiều.”

Về điểm này, phương tiện truyền thông nhà nước của Trung Quốc đã đúng: người Duy Ngô Nhĩ ở Trung Quốc và người Hồi giáo ở Pháp khác nhau trong việc tiếp cận tự do ngôn luận. Ngay cả theo tiêu chuẩn của Trung Quốc, tình hình ở Tân Cương, nơi các nhà báo nước ngoài thường bị cấm tác nghiệp cũng là đặc biệt nghiêm trọng. “Ở Pháp, có rất nhiều cơ chế mà các tín đồ Hồi giáo có thể thể hiện bản thân ở nơi công cộng,” Famularo nói. “Ở Trung Quốc thì không.” Sau cuộc bạo loạn quy mô lớn ở Ô Lỗ Mộc Tề năm 2009 khiến gần 200 người chết, Trung Quốc đã cắt Internet toàn khu vực trong 6 tháng.

Thái độ bảo vệ tự do ngôn luận của Pháp được thu nhỏ qua hình ảnh táo bạo của tờ Charlie Hebdo đã làm trầm trọng thêm căng thẳng giữa các nhóm dân tộc ở nước này. Nhưng sự cởi mở của Pháp cũng cho các cộng đồng thiểu số được cất tiếng nói. Đừng mong gì phương tiện truyền thông nhà nước của Trung Quốc thừa nhận điều này. ♦

Bản dịch © 2015 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on January 15, 2015 by in Chính trị, Văn hóa & Xã hội and tagged .

Archives

Categories

%d bloggers like this: