Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Tại sao chúng ta cần “Game of Thrones”


GOT

Nguồn: Dominique Moisi, “Why We Need ‘Game of Thrones,’Project Syndicate, 16/04/2015.
Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng.

Những chương trình truyền hình nổi tiếng ngày nay đã trở nên tương tự như những feuilleton bắt đầu xuất hiện trên báo chí trong thế kỷ 19. Những series như “Game of Thrones” (“Trò chơi vương quyền”) và “Downton Abbey” (“Tu viện Abbey”), cũng như những tác phẩm của Balzac và Dickens trước đây, đóng vai trò là nguồn giải trí và món mồi cho các cuộc tranh luận. Theo đó, những kịch bản phim truyền hình của chúng ta đã nổi lên thành một công cụ quan trọng của phân tích xã hội và chính trị.

Chẳng hạn, những công cụ này có thể được sử dụng để hiểu sự khác biệt giữa Thủ tướng Israel Binyamin Netanyahu và Tổng thống Mỹ Barack Obama. Netanyahu vẫn mắc kẹt trong mùa (season) thứ ba của “Homeland” (“Trở về”) – tức là bị ám ảnh với Iran – trong khi Obama, đã bắt đầu đưa những mối đe dọa mới của Nga vào tính toán chiến lược của mình, đã chuyển sang mùa thứ ba của “House of Cards” (“Sóng gió chính trường”).

Tất nhiên, tính sẵn có của những so sánh như vậy bắt nguồn từ những gì thường thúc đẩy mức độ phổ biến của một series truyền hình: khả năng phản ánh xã hội – phản ánh nỗi lo lắng và những khát khao của nó – và tạo ra một cửa sổ để qua đó, người ngoài có thể quan sát.

Thử xem xét “Downton Abbey,” một series phim truyền hình Anh quốc mô tả cuộc sống của gia đình Crawley và những người hầu của họ trong tòa nhà cổ kính của gia đình, từ 1912 đến giữa những năm 1920. Tại sao hàng triệu người trên thế giới – từ châu Âu tới châu Mỹ tới châu Á – lại bị những nhân vật này hấp dẫn? Có phải họ hoài cổ về một thời gian dài đã qua, thứ mà bộ phim đã tái tạo với vẻ chân thực chuẩn xác? Hay họ bị những động lực xã hội mà bộ phim khám phá cuốn hút?

Với Julian Fellowes, nhà sản xuất của series phim nói trên, câu trả lời nằm ở đâu đó – trong cuộc tìm kiếm trật tự trong một thế giới hỗn loạn của chúng ta. Ông tin rằng mọi người ngày nay đã cảm thấy quá mất phương hướng đến nỗi họ bị lôi cuốn vào lãnh địa trật tự của “Downton Abbey,” trong đó những cảnh quay, được phân chia rõ ràng theo thời gian và không gian, được điều chỉnh bằng những quy định nghiêm ngặt. Cũng như ngôi nhà của Crawley đóng vai trò là một nơi ẩn náu cho những nhân vật của nó, nó có thể cho khán giả của mình một lối thoát an toàn, dễ đoán, đẻ trốn chạy khỏi thực tại hỗn loạn – và trốn tránh tương lai bất định.

Tương tự, series phim truyền hình chính trị Mỹ “House of Cards” phản ánh một loại vỡ mộng – chính trong thời gian này, với nền chính trị Mỹ. Trong khi đó “The West Wing” (“Quần hùng bạch ốc”), series phim truyền hình nổi tiếng phát sóng từ năm 1999 đến năm 2006, mô tả nền tổng thống Mỹ – đứng đầu là một nhà lãnh đạo tinh tế, có học thức, và nhân văn – với một loại khao khát, “House of Cards” đắm chìm khán giả trong một môi trường âm u của những động cơ tối tăm nhất của nhân loại. Trong “House of Cards,” thế giới không phải như những mong đợi của khán giả, mà là như những nỗi sợ của họ.

Đó là sự đối lập của cách tiếp cận của series phim truyền hình Đan Mạch “Borgen,” thể hiện một thủ tướng lý tưởng, Birgitte Nyborg. Nhưng hiệu quả cũng tương tự. Ta vẫn nghe mọi người nói rằng vấn đề mà Đan Mạch – và đặc biệt là giới chính trị của nó – đang phải đối mặt là Thủ tướng Helle Thorning-Schmidt thiếu sức mạnh của Nyborg.

Bằng cách phơi bày những thách thức và nỗi lo cơ bản mà xã hội phải đối mặt, đôi khi, một series phim gần như có thể tiên liệu được tương lai. Ở Pháp, “Engrenages” – được bán trong thị trường tiếng Anh dưới nhan đề “Spiral” (“Xoắn ốc”) – bộc lộ những bất ổn sâu sắc của xã hội Pháp. Nhìn lại, series phim dường như đã tiên đoán những thảm cảnh đã bao phủ nước này trong tháng Giêng. Cụ thể, trong mùa thứ năm, được phát sóng tại Pháp vào cuối năm 2014, đã miêu tả lâm sàng cách mà những người trẻ tuổi ở các vùng ngoại ô Paris lạc lối, trong khi thể hiện quan hệ giữa lực lượng cảnh sát và cấp trên chính trị của họ là đầy hoài nghi và thậm chí hiếu chiến. Những lời thoại trong bộ phim có thể mô tả chân thực như trong một “bữa trưa quyền lực” của người Paris.

Chắc chắn, chương trình truyền hình gây tranh cãi nóng bỏng nhất trong thời đại của chúng ta là “Game of Thrones,” sử thi giả tưởng thời trung cổ (ngày càng ít) dựa trên bộ sách best-seller của George R.R. Martin “A Song of Ice and Fire.” Bộ phim trở nên nổi tiếng không chỉ vì ngân sách khổng lồ và cốt truyện phức tạp của nó, mà còn vì những cảnh bạo lực tàn bạo liên miên.

Những sinh viên ngành quan hệ quốc tế, đặc biệt là ở Canada và Mỹ, đã băn khoăn liệu series, bằng cách nhấn mạnh vai trò của bạo lực tuyệt đối, có cổ vũ cho một tầm nhìn “hiện thực chủ nghĩa” của thế giới hay không. Liệu những cảnh dã man trong “Game of Thrones” – bao gồm việc chặt đầu vô số người, cưỡng hiếp, và tra tấn tình dục – có giúp khuyến khích chiến thuật của, ví dụ, Boko Haram hay Nhà nước Hồi giáo hay không? Hay liệu thực tế là series – trong đó bạo lực thường gây thêm bạo lực, nhưng không nhất thiết đạt được điều nhân vật muốn – đang làm nổi bật những giới hạn của vũ lực?

Ở một mức độ triết lý hơn, vũ trụ của các bộ phim truyền hình – sự kết hợp của thần thoại cổ đại và Trung Cổ – có vẻ như nắm bắt được cảm giác đam mê và lo sợ xen lẫn mà nhiều người ngày nay vẫn có. Đó là một thế giới tuyệt vời, không thể đoán trước, và tột cùng đau đớn – một thế giới quá phức tạp đến nỗi những khán giả trung thành nhất của nó cũng thường bối rối. Đó, rất giống thế giới mà chúng ta đang sống.

Dù phương Tây không nắm độc quyền sản xuất phim truyền hình, nó chắc chắn vẫn đang độc chiếm trên lĩnh vực này – và do đó là cả thế giới quan mà chúng phản ánh. Bởi thế, người ta có thể băn khoăn rằng liệu các nhà lãnh đạo Trung Quốc hay Nga có thể dành thời gian trong lịch trình dày đặc của mình để xem những series như “House of Cards” hay “Game of Thrones,” để hiểu rõ tâm lý đối thủ của họ hay không.

Ít nhất là những cố vấn chính phủ hàng đầu có vẻ đã nhận ra giá trị của sự điều chỉnh. Một người bạn Trung Quốc gần đây đã nói với tôi rằng “House of Cards” đang rất phổ biến trong giới tinh hoa chính trị nước này. Họ thưởng thức lời nhắc nhở rằng nền chính trị ở Mỹ cũng tàn nhẫn không khác gì nền chính trị ở Trung Quốc. ♦

Dominique Moisi, Giáo sư Học viện Chính trị Paris (Sciences Po), là Cố vấn cao cấp của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) và là Giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Hoàng gia London (King’s College London). Ông là tác giả cuốn The Geopolitics of Emotion: How Cultures of Fear, Humiliation, and Hope are Reshaping the World.

© 2015 Project Syndicate | Bản dịch © 2015 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on April 17, 2015 by in Văn hóa & Xã hội and tagged .

Archives

Categories

%d bloggers like this: