Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Review “The Economics of Inequality” by Thomas Piketty


Năm 2001, hai nhà kinh tế học người Pháp là Thomas Piketty và Emmanuel Saez đã cho lưu hành một bài nghiên cứu chuyên đề (được chính thức công bố hai năm sau đó) có nhan đề “Bất bình đẳng thu nhập ở Hoa Kỳ, giai đoạn 1913-1998.” Họ sử dụng dữ liệu từ các biên lai thuế thu nhập để làm hai điều mà ta không thể làm được với dữ liệu chuẩn về sự phân phối thu nhập từ các cuộc điều tra hộ gia đình. Thứ nhất, họ cho chúng ta bức chân dung của tầng bình lưu kinh tế – thu nhập của top 1% nổi tiếng hiện nay. Thứ hai, họ cho chúng ta một chiều sâu lịch sử, đưa chúng ta trở về cuối thời kỳ vàng son.

Những hình ảnh nổi lên là thật đáng ngạc nhiên với những ai vẫn bám vào ý niệm về Mỹ như một xã hội trung lưu, hay với những ai vẫn nghĩ về sự bất bình đẳng đang gia tăng chủ yếu như một câu chuyện về sự phân cực giữa tầng lớp công nhân cổ cồn xanh (lao động chân tay) và một tầng lớp khá rộng, như những công nhân có trình độ đại học. Piketty và Saez đã chỉ ra câu chuyện thực tế của sự bất bình đẳng gia tăng kể từ khoảng những năm 1980 không phải bị chi phối bởi mức tăng lương khiêm tốn của tầng lớp công nhân có trình độ cao, mà là bởi lợi nhuận khổng lồ ở đỉnh tháp xã hội – thu nhập đã điều chỉnh lạm phát tăng gấp đôi của top 1%, tăng gấp bốn của top 0,1%, và cứ thế. Họ cũng chỉ ra rằng các khoản thu nhập nổi lên trên đỉnh này ít nhiều đã đảo ngược những dòng chuyển động hướng tới sự bất bình đẳng trước đó, rằng sự tập trung thu nhập trong tay của một nhóm thiểu số đã trở lại như những mức độ mà ta chứng kiến trong “Gatsby vĩ đại.”

Đó là một nghiên cứu có tác động lớn, không chỉ đối với kinh tế học mà còn cả với khoa học chính trị, bởi sự suy thoái và trỗi dậy của top 1% hóa ra lại có mối tương quan chặt chẽ với sự suy thoái và trỗi dậy của sự phân cực chính trị. Và dĩ nhiên vào năm ngoái, Piketty đã rất thành công với kiệt tác của mình, “Tư bản trong thế kỷ 21,” cuốn sách đã bộc lộ những sự thật đáng ngạc nhiên về sự bất bình đẳng tới quảng đại độc giả và đưa ra một lập luận đáng lo ngại rằng chúng ta đang trên con đường tái lập “chủ nghĩa tư bản di sản” (patrimonial capitalism), một xã hội bị thống trị bởi các nhà tài phiệt thừa hưởng tài sản của họ.

“Tư bản trong thế kỷ 21” là cuốn sách mạnh mẽ với lối viết gãy gọn (được Arthur Goldhammer dịch một cách xuất sắc sang tiếng Anh). Nó cũng rất lớn và khá đồ sộ, và có lý do để tin rằng nhiều người mua nó đã không tiến được quá xa trong hành trình đọc của mình. Thế nên sẽ thật hữu ích nếu có một bản trình bày ngắn gọn về những điểm chính yếu trong kiệt tác đó.

Thật không may, đó không phải là những gì “The Economics of Inequality” cung cấp.

Cho phép tôi được nói thẳng: tôi không biết làm sao người ta lại quyết định cho ra đời cuốn sách “mới” này của Piketty trong dạng thức như hiện nay, nhưng nó không phải là cuốn sách mà chúng ta có thể mong đợi. Thay vào đó, nó là một phiên bản được chỉnh sửa đôi chút của lần xuất bản đầu tiên năm 1997, khi Piketty đang ở giữa những năm tuổi 20 của mình.

Nói “đôi chút” là còn hơi quá. Ngay cả các bảng dữ liệu trong hầu hết các chương của cuốn sách cũng không được cập nhật, trong nhiều trường hợp còn không chứa thông tin gì mới hơn sau năm 1995. Quan trọng hơn có lẽ là việc những đường nét cơ bản của lập luận cũng không được cập nhật để phản ánh những nghiên cứu sau này – thậm chí cả nghiên cứu của chính Piketty với Saez. Như tác giả đã lưu ý trong một ghi chú với độc giả, “Cuốn sách này không hoàn toàn xét đến các kết quả của 15 năm nghiên cứu quốc tế về những động lực lịch sử của sự bất bình đẳng.”

Vậy nên thứ chúng ta có được ở đây là một tuyên bố rõ ràng về nhận thức của chúng ta về sự bất bình đẳng như nó đã tồn tại trong suốt hai thập niên qua, mà gần như không có chỗ cho những nghiên cứu và sự phát triển của thế giới thực trong thời gian sau đó đã làm thay đổi nhận thức này.

Thử lấy ví dụ về những gì cuốn sách viết về chủ nghĩa tư bản di sản, điều mà Piketty đã đặt vào trung tâm của cuộc tranh luận về hình dạng tương lai của xã hội loài người. Cuốn sách này tuyên bố rằng việc đánh thuế lũy tiến “dường như đã ngăn cản sự trở lại của xã hội đặc lợi (rentier society) thế kỷ 19” – và chuyển sang các vấn đề khác. Đó là một lập trường có thể biện hộ được cách đây hai thập niên. Nhưng đóng góp quan trọng nhất của “Tư bản trong thế kỷ 21” lại chính là đề xuất rằng kể từ đó phần gia tăng của lợi nhuận sau thuế trong thu nhập quốc dân đã thực sự đưa chúng ta lên con đường trở về một xã hội đặc lợi, trong đó giới giàu có sống bằng tài sản thừa kế.

Hoặc lấy ví dụ về cuộc thảo luận về sự bất bình đẳng tiền lương đang gia tăng. Trong những năm 1990, phân tích chuyên nghiệp về vấn đề này được chi phối bởi lý thuyết về sự thay đổi công nghệ phân cực trình độ, khẳng định rằng công nghệ thông tin đang nâng cao nhu cầu tương đối về lao động có trình độ cao hơn. Trong cuốn sách này Piketty đưa ra một phê bình nhã nhặn về lý thuyết này, nhưng cuối cùng lại khẳng định rằng nó “giải thích một cách chắn chắn một phần quan trọng trong sự gia tăng bất bình đẳng tiền lương.” Độc giả sẽ không biết được rằng các nhà nghiên cứu hiện đại đang ngày càng hoài nghi về toàn bộ lý thuyết này, một phần vì nó không phù hợp với phần lớn những gì đã xảy ra từ năm 2000, như sự trì trệ thu nhập trong tầng lớp những người có trình độ đại học.

Nói chung, xu hướng nghiên cứu sự bất bình đẳng kể từ khi Piketty viết cuốn sách này đã giải nhấn mạnh cung và cầu trong khi chú ý nhiều hơn tới quyền lợi và quyền lực. Những yếu tố này không bị phớt lờ trong “The Economics of Inequality,” cuốn sách chứa một lập luận tốt về vai trò của công đoàn trong việc hạn chế sự bất bình đẳng, và cách mà điều đó giúp giải thích sự khác biệt giữa Hoa Kỳ và châu Âu. Nhưng những độc giả chỉ đọc cuốn sách này không thôi sẽ đặt quá nhiều niềm tin vào một câu chuyện nhấn mạnh vào bàn tay vô hình của thị trường mà coi nhẹ vai trò hữu hình của các thể chế mạnh mẽ.

Tôi rất tiếc khi phải phản ứng tiêu cực như vậy về một cuốn sách của một nhân vật quan trọng trong tư duy kinh tế của chúng ta. Nhưng việc phát hành nỗ lực non trẻ này như thể nó là một đóng góp mới sẽ gây hại cho độc giả, và tôi muốn tranh luận với chính tác giả về vấn đề này.

THE ECONOMICS OF INEQUALITY
By Thomas Piketty
Translated by Arthur Goldhammer
142 pages. The Belknap Press of Harvard University Press. $22,95.

Nguồn: Paul Krugman, “Review: ‘The Economics of Inequality,’ by Thomas Piketty,” The New York Times, 02/08/2015. Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Paul Krugman là giáo sư Kinh tế tại Đại học Princeton. Ông được trao giải Nobel Kinh tế năm 2008.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on August 7, 2015 by in Điểm sách and tagged , , , .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,649 other followers

%d bloggers like this: