Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Bí quyết giữ ghế của các nhà độc tài


Cố Tổng thống Mobutu Sese Seko, người cai trị Cộng hòa Dân chủ Congo trong 32 năm, từng nổi tiếng vì trò chơi “chiếc ghế âm nhạc” với nội các của ông. Các cấp phó của ông liên tục bị đảo lộn, kinh qua một loạt các vị trí từ ghế bộ trưởng cho tới nhà tù và chốn tha hương, trước khi một lần nữa quay trở lại quyền cao chức trọng, theo một cách không thể nào lường trước. Trong suốt triều đại của mình, ông Mobutu đã xài tới hàng trăm bộ trưởng. Luân chuyển cán bộ cấp cao là điều phổ biến trong nhiều chế độ độc tài, như một nghiên cứu về 15 nước châu Phi đã chỉ ra. Vậy tại sao những nhà độc tài lại thay đổi nội các xoành xoạch như vậy, và làm thế nào các vị bộ trưởng có thể tránh cảnh bị sa thải, hoặc tệ hơn thế?

Trong một bài working paper cho Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ, Patrick Francois và Francesco Trebbi từ Đại học British Columbia và Ilia Rainer từ Đại học George Mason đã lập mô hình thế lưỡng nan của các nhà độc tài trong việc chọn bộ trưởng để điều hành chính phủ. Những vị bộ trưởng có kinh nghiệm có thể giúp quản lý đất nước tốt hơn. Nhưng thời gian cầm quyền cũng cho phép họ phát triển nền tảng chính trị của riêng mình, và nếu nền tảng đó không được kiểm soát thì nó có thể sẽ cho họ phương tiện để tiến hành một cuộc đảo chính. Do đó, nhà độc tài nào không muốn bị lật đổ thì phải sa thải các vị bộ trưởng của mình trước khi họ vun vén được đủ sự ủng hộ để hạ bệ ông ta. Đổi lại, vị bộ trưởng nào đã xây dựng được sự hỗ trợ độc lập cho riêng mình sẽ phải quyết định xem tốt hơn thì họ nên tiếp tục trung thành với chế độ hiện tại hay cố gắng lật đổ nó.

Thời điểm nguy hiểm nhất cho các vị bộ trưởng là bốn năm sau khi lên nắm quyền. Trong những năm đầu sự nghiệp họ chưa đủ mạnh để gây ra nhiều mối đe dọa. Và một khi đã có được nhiều kinh nghiệm thì họ lại có ít động lực để lật thuyền, bởi làm như vậy là đánh cược vị trí an toàn của họ để đổi lại một âm mưu đảo chính chưa chắc sẽ thành công. Sau bốn năm nắm quyền họ trở nên nguy hiểm nhất: vừa có đủ quyền lực để có cơ hội ẵm giải ghế vàng, nhưng cũng chưa ổn định đến mức tan đi cơn đói quyền lực. Đó là lúc các vị bộ trưởng của một kẻ độc tài dễ thấy mình bị tống vào tù nhất. :D

Các tác giả chỉ ra rằng gặp nhiều nguy hiểm nhất là các vị bộ trưởng cấp cao nhất, chẳng hạn như bộ trưởng quốc phòng hay bộ trưởng tài chính. Quyền lực tầm cỡ của các vị bộ trưởng này khiến họ đặc biệt nguy hiểm. Bởi thế mà những vị trí này qua tay rất nhiều người – gây bất lợi cho nền kinh tế và lực lượng vũ trang của đất nước. Chính sách của những vị bộ trưởng bị sa thải trong khi họ bắt đầu có kinh nghiệm làm việc làm suy giảm nghiêm trọng khả năng cai trị của các nhà độc tài. Nhưng với một vị bạo chúa coi trọng sự tồn vong của mình hơn bất cứ điều gì thì nội các yếu kém vẫn còn chán sức hấp dẫn.

Nguồn: “How to get ahead in a dictatorship,” The Economist, 20/07/2014. Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Advertisements

One comment on “Bí quyết giữ ghế của các nhà độc tài

  1. Khôi Nguyên
    August 17, 2015

    Thế kỷ 21 rồi mà loài người vẫn còn nhiều chuyện bi hài thế!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on August 17, 2015 by in Chính trị.

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,517 other followers

%d bloggers like this: