Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

11/9 của người Pháp


Nguồn: Dominique Moisi, “The French 9/11,” Project Syndicate, Jan. 9, 2015.
Nguyễn Huy Hoàng dịch.

charlie119

“11/9 của nước Pháp.” Ngay sau vụ thảm sát tại trụ sở của tạp chí châm biếm Charlie Hebdo, trên toàn nước Pháp, người ta đã so sánh nó với vụ tấn công của Al Qaeda nhằm vào Hoa Kỳ năm 2011. Quả thật, vụ tấn công hôm mùng 7 tháng 1 là vụ thảm sát đẫm máu nhất mà người Pháp biết đến kể từ khi Chiến tranh Algeria kết thúc năm 1962. Nhưng sự tương đồng chính xác đến đâu?

Thoạt nhìn, sự so sánh trên có vẻ gượng gạo và xa vời. 12 người bị sát hại tại Paris, trong khi có gần 3.000 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công vào New York và Washington, D.C.. Những kẻ tấn công sử dụng súng AK, không phải máy bay. Và, không như những kẻ tấn công trong vụ 11/9, tất cả đều là công dân của chính quốc gia mà chúng tấn công. Đó là lý do tại sao vụ tấn công ở Paris năm 2015 có vẻ như là sự kết hợp của hai vụ tấn công khác: vụ đánh bom tàu điện ngầm ở London năm 2005 (những kẻ khủng bố đều là công dân của nước này) và Cuộc tấn công Mumbai 2008 (những kẻ khủng bố sử dụng vũ khí hạng nhẹ và nhắm đến mục tiêu cá nhân).

Cho dù có nhiều khác biệt lớn, các cuộc tấn công ở Paris và New York đều có cùng bản chất. Cả hai thành phố đều là hiện thân của một giấc mơ phổ quát tương đồng. Cả hai đều là những ẩn dụ cho ánh sáng và tự do. Cả hai đều thuộc về thế giới, không chỉ cho các nước của riêng mình.

Hơn nữa, trong cả hai trường hợp, các mục tiêu mà những kẻ khủng bố lựa chọn đều mang tính biểu tượng cao. Ở New York, Tòa tháp đôi thể hiện tham vọng và thành tựu của tư bản chủ nghĩa. Ở Paris, Charlie Hebdo đại diện cho tinh thần của tự do dân chủ: khả năng viết, vẽ, và công bố bất cứ điều gì – thậm chí cả những hành động khiêu khích cực đoan (và đôi khi thô tục). Có một ấn tượng mạnh mẽ ở Paris cũng như ở New York rằng mục tiêu thực sự chính là bản thân nền văn minh phương Tây.

Như hầu hết người Pháp, ghê tởm các cuộc tấn công và cảm thông với các nạn nhân, tôi cũng tuyên bố, Je suis Charlie [Tôi là Charlie] – một cụm từ nhắc chúng ta nhớ lại những lời tuyên bố của báo Le Monde ngay sau vụ 11/9: Nous sommes tous Américains [Chúng ta đều là người Mỹ].

Nhưng phải thừa nhận rằng tôi đã không luôn cảm thấy thế. Năm 2005, tôi đã dè dặt trước quyết định xuất bản một loạt các bức tranh biếm họa Nhà tiên tri Muhammad của tờ báo Đan Mạch Jyllands-Posten – và trước lựa chọn tái bản chúng của Charlie Hebdo vào năm sau đó. Lúc ấy, tôi cảm thấy đó là sự khiêu khích nguy hiểm và không cần thiết, và do đó là vô trách nhiệm về mặt chính trị. Đừng nghịch diêm bên ống dẫn ga hay cạnh bó thuốc nổ.

Kỷ nguyên của chúng ta có thể còn sùng tín hơn cả thế kỷ 18 đã từng. Viện dẫn Voltaire là một nhẽ, khi ấy tôi nghĩ, nhưng hành động có trách nhiệm có thể sẽ kiềm chế được việc xúc phạm tới những gì là thiêng liêng nhất đối với người khác, cho dù đó là Chúa Kitô, Muhammad, hay là Shoah.

Hôm nay, do tính chất của các cuộc tấn công, tôi đã gạt những dè dặt đó lại phía sau, cho dù tôi cưỡng lại sự cám dỗ thần thánh hóa ký ức của các nạn nhân, như nhiều người Pháp đang làm. Tại Pháp, laïcité, bị dịch sai sang tiếng Anh là “secularism” [chủ nghĩa thế tục], tương đương với một tôn giáo – một tôn giáo của nền Cộng hòa. Đối với những hoạ sĩ của Charlie Hebdo, tôn giáo chỉ là một ý thức hệ, và họ đã nhắm vào cả ba tôn giáo độc thần lớn (cho dù có thể nhấn mạnh về Hồi giáo, có lẽ do nó bộc lộ nhiều mặt cực đoan hơn).

Cho đến nay, một bầu không khí đoàn kết dân tộc đang bao phủ toàn nước Pháp, cũng như nó đã từng ở Mỹ ngay sau vụ khủng bố hôm 9/11. Hẳn nhiên là phải thế, bởi đoàn kết là tối quan trọng trong cuộc chiến chống khủng bố, những kẻ ưu tiên tạo nên sự chia rẽ, kích động đối đầu, và coi nhẹ phái ôn hòa. Thật vậy, ngay cả Marine Le Pen, lãnh đạo Đảng cực hữu Mặt trận quốc gia, ban đầu cũng cảnh báo sự nguy hiểm của những phản ứng dữ dội chống Hồi giáo, cho rằng một vài thanh niên trẻ lạc lối không thể đại diện cho đa số người Pháp theo Hồi giáo.

Nhưng đoàn kết dân tộc sẽ chiếm ưu thế trong bao lâu? Các vết sẹo của chủ nghĩa thực dân ở Pháp vẫn còn tươi mới hơn ở bất cứ nơi nào khác trên châu Âu; đất nước này có cộng đồng người Hồi giáo thiểu số lớn nhất châu Âu; và, với phe ôn hòa dường như đặc biệt yếu kém và chia rẽ, phe cực hữu đang đứng đầu trong các cuộc thăm dò ý kiến.

Những thành phần này có thể tạo nên một công thức cho thảm họa. Hiện tại, Le Pen có vẻ đã quay lại đúng bản chất. “Đoàn kết dân tộc là một thủ đoạn chính trị đáng thương,” bà phàn nàn sau khi không được mời đến một cuộc biểu tình ngay sau vụ tấn công. Nhưng nếu các nhà lãnh đạo cực hữu là người cầm lái, vụ tấn công ngày mùng 7 tháng 1 có thể sẽ thúc đẩy một cảm giác mới về mục đích chung và sự hồi sinh chính trị.

Người Pháp chúng ta phải đối mặt với vụ tấn công khủng bố này như cách người Mỹ đã làm sau vụ 11/9: chắc chắn và rõ ràng, nhưng phải có trách nhiệm. Điều đó có nghĩa là trên hết, chúng ta phải tránh hành động như Mỹ từng làm năm 2003, khi Tổng thống George W. Bush mở rộng “cuộc chiến toàn cầu chống khủng bố” tới Iraq. Nhiệm vụ của Pháp hiện nay là duy trì các giá trị đã khiến nó trở thành mục tiêu của khủng bố.

Dominique Moisi, Giáo sư Học viện Chính trị Paris (Sciences Po), là cố vấn cao cấp của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI) và giáo sư thỉnh giảng tại King’s College London. Ông là tác giả cuốn The Geopolitics of Emotion: How Cultures of Fear, Humiliation, and Hope are Reshaping the World.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on January 9, 2015 by in Thời sự, Văn hóa & Xã hội and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,520 other followers

%d bloggers like this: