Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Các nước nghèo có thể dân chủ không?


Nguồn: Gary S. Becker, “Can Poor Countries Afford Democracy?” The Becker-Posner Blog, May. 3, 2011.
Nguyễn Huy Hoàng dịch.

POSTER_7B

George Caleb Bingham (1811–1879). The County Election, 1852.

“Các nước nghèo không thể dân chủ” là một điệp khúc phổ biến để cổ xúy cho quan điểm rằng các nước nghèo cần một nền lãnh đạo mạnh và chuyên chế để thoát khỏi những lực lượng khiến họ nghèo đói trong hàng thế kỷ. Minh chứng rõ ràng là đại đa số các nước giàu chủ yếu là dân chủ. Tuy nhiên, trong khi những tác động của dân chủ đối với hiệu quả kinh tế đang gây nhiều tranh cãi, nền dân chủ vẫn có thể mang lại một số lợi ích kinh tế cho cả các nước giàu và nghèo.

Không nên so sánh những tác động thực tế của dân chủ đối với kinh tế và các khía cạnh khác của cuộc sống với một hình thức chính thể lý tưởng, mà nên so với nhiều chính phủ khác không có tự do báo chí, không cho phép cạnh tranh công khai cho các vị trí lãnh đạo, không có phổ thông đầu phiếu, thiếu những thiết chế và các quyền tự do khác – những đặc điểm của nền dân chủ. Như phát biểu nổi tiếng của Winston Churchill, “Không ai cho rằng dân chủ là hoàn hảo hay toàn thiện. Thực ra, dân chủ là hình thức chính thể tồi tệ nhất nếu không tính đến các chính thể khác từng tồn tại.” Câu nói này được đưa ra trong một bài phát biểu ở Viện Thứ dân ngày 11 tháng 11 năm 1947, khoảng 2 năm sau khi Churchill thất bại trong cuộc bầu cử sớm hậu Thế chiến II.

Nhiều nghiên cứu đã cố gắng cô lập những tác động của dân chủ so với các hệ thống chính phủ chuyên chế đối với phát triển kinh tế, bất bình đẳng, giáo dục, và nhiều yếu tố khác. Bởi phân biệt những tác động của dân chủ với tác động của các yếu tố khác là rất khó, những nghiên cứu này không thu được kết quả cuối cùng. Tuy nhiên, xu hướng chung là khi cân nhắc các yếu tố phù hợp khác, giữa tốc độ tăng trưởng GDP trung bình trong dài hạn và việc quốc gia đó có dân chủ hay không dường như chỉ tồn tại một mối quan hệ lỏng lẻo. Dân chủ khuyến khích đầu tư hơn nữa cho giáo dục, và giáo dục sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh hơn.

Cho dù một số nhà lãnh đạo chuyên chế đã cải thiện đáng kể nền kinh tế của họ, đó không phải là quy luật chung. Cứ mỗi nhà lãnh đạo độc tài như Pinochet (cựu Tổng thống Chile) hay Tưởng Giới Thạch, những người tạo nên tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, lại có một Stalin hay Idi Amin ở Uganda với chính sách kinh tế ảm đạm. Tương tự, không phải mọi nền dân chủ đều quản lý kinh tế một cách hiệu quả. Chẳng hạn, Ấn Độ đã trở thành nền dân chủ sôi động kể từ khi giành được độc lập vào năm 1947. Trong suốt 40 năm đầu, nền dân chủ này tăng trưởng rất chậm dưới một chính phủ xã hội chủ nghĩa, và rồi Ấn Độ đã đạt được tốc độ phát triển kinh tế nhanh hơn nhiều sau khi chính phủ thay đổi theo hướng hướng đến các chính sách kinh tế thị trường thân thiện hơn.

Trong khi tốc độ tăng trưởng trung bình của các nền dân chủ và các chế độ chuyên chế là tương đương, hiệu quả kinh tế giữa các chính phủ độc tài lại khác biệt đáng kể. Trung Quốc đã phát triển vượt trội từ những năm 1980, nhưng sự tàn phá và khó khăn kéo dài do bước “Đại nhảy vọt” (dẫn đến hàng triệu nông dân chết đói) và Cách mạng Văn hóa của Trung Quốc  gây ra sẽ không xảy ra trong một đất nước dân chủ, chẳng hạn như Ấn Độ. Cuba và nhiều quốc gia châu Phi sẽ không phải chịu đựng các chính sách kinh tế tồi tệ như vậy quá lâu nếu họ có những thiết chế dân chủ hợp lý.

Một trong những lí do tại sao suy thoái kinh tế kéo dài ít có khả năng diễn ra trong các nền dân chủ là tự do báo chí sẽ công khai báo cáo tình trạng đói khổ và chỉ trích nặng nề các chính sách kinh tế gây ra nó. Tương tự, các ứng cử viên chính trị sẽ công khai tấn công các chính sách dẫn đến khủng hoảng kinh tế kéo dài, và họ thường được bầu với nhiệm vụ thay đổi những chính sách đó.

Một số nhà bình luận kinh tế luôn sử dụng mối tương quan mạnh mẽ giữa sự giàu có của các quốc gia và các chính phủ dân chủ để lập luận rằng dân chủ đem lại sự thịnh vượng lớn hơn. Chắc chắn, nhiều nền dân chủ lâu đời như Hoa Kỳ và Vương quốc Anh đã phát triển rất giàu có. Tuy nhiên, các nước bắt đầu phát triển nhanh chóng dưới chế độ độc tài như Đài Loan và Hàn Quốc cũng tương tự, nhưng lại trở nên dân chủ, một số khá nhanh chóng, khi đã thịnh vượng hơn.

Nhiều năm trước, từ những bằng chứng lịch sử, nhà xã hội học Seymour Martin Lipset đã kết luận rằng sự giàu có ngày càng tăng sẽ thúc đẩy dân chủ chứ không phải là ngược lại. Tôi tin về cơ bản ông đã diễn giải đúng những dữ liệu tương quan giữa thịnh vượng và dân chủ. Đặc biệt là trong thế giới hiện đại, khi giàu có hơn người ta sẽ đi du lịch nhiều hơn, học hỏi nhiều hơn qua báo chí, truyền hình và Internet về những gì đang xảy ra ở nước họ và các quốc gia khác, và giao tiếp qua điện thoại, email, tin nhắn cùng những cách khác . Người dân ở các nước giàu có đòi hỏi tự do không chỉ trong những lựa chọn kinh tế mà còn trong đời sống xã hội và chính trị. Những nguyện vọng này không phù hợp với các chính phủ kiểm duyệt những gì mọi người đọc và nghe, cố gắng ngăn chặn các cuộc thảo luận mở về các vấn đề chính trị nhạy cảm, và ngăn cản những thách thức từ các ứng cử viên chính trị nằm ngoài các đảng phái được chính thức công nhận.

Câu trả lời là có, các nước nghèo có thể dân chủ, miễn là họ dùng chính phủ dân chủ của họ để thúc đẩy tự do kinh tế. Thật không may, nhiều nước nghèo, kể cả các nền dân chủ, lại không làm như vậy.

Gary S. Becker (1930-2014) nguyên là Giáo sư Kinh tế và Xã hội học tại Đại học Chicago. Ông được trao giải Nobel Kinh tế năm 1992.

Bản dịch © 2015 Nguyễn Huy Hoàng

Advertisements

One comment on “Các nước nghèo có thể dân chủ không?

  1. Lâm
    June 29, 2015

    “sự giàu có ngày càng tăng sẽ thúc đẩy dân chủ”
    Câu này giống Việt Nam mình có câu “Phú quý sinh lễ nghĩa” vậy :)

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on February 13, 2015 by in Chính trị and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,567 other followers

%d bloggers like this: