Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Đằng sau những tranh cãi về hình phạt tử hình


beheading-of-jane-grey.jpg

Paul Delaroche. The Execution of Lady Jane Grey. Oil on canvas, 1833.

Nguồn: Antonio Cassese, “Beyond the Death Penalty Debate,” Project Syndicate, Jun. 29, 2007.
Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng.

Những người ủng hộ hình phạt tử hình thường đưa ra ba lý lẽ để biện minh cho việc nhà nước tước bỏ mạng sống của những kẻ đã sát hại người khác. Thứ nhất là luật lệ truyền thống “mắt đền mắt, răng đền răng.” Nói như Immanuel Kant, không hình phạt nào khác “có khả năng đáp ứng công lý.”

Thứ hai là một lý lẽ vị lợi: hình phạt tử hình ngăn chặn nhiều tội phạm khỏi giết người. Hơn nữa, tử hình tội phạm cũng phòng ngừa tái phạm: nếu được ra tù, những kẻ sát nhân có thể giết người lần nữa.

Lý lẽ thứ ba cũng mang tính vị lợi, mặc dù ở mức độ thấp hơn: áp dụng hình phạt tử hình giúp nhà nước tiết kiệm hơn là dùng tiền của dân chúng để chi trả cho việc giam giữ tội phạm cả đời.

Những người ủng hộ việc bãi bỏ hình phạt tử hình đáp lại bằng hai lý lẽ đạo đức. Thứ nhất, trong một nền dân chủ hiện đại, hình phạt không chỉ mang ý nghĩa trừng phạt, mà còn cố gắng giúp tội phạm cải tạo để có thể tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, trong khi đây là một lý lẽ thuyết phục, những ai hiểu rõ về những nhà tù hiện đại cũng có thể nhận ra có nhiều tù nhân không dễ hối cải – một thực tế không chỉ do những điều kiện giam giữ gây nên.

Lý lẽ đạo đức thứ hai dựa trên điều răn “người chớ giết người” của Kinh Thánh, cũng có thể được áp dụng đối với nhà nước. Nhưng lập luận này yếu hơn do nhà nước có thể sử dụng vũ lực chết người để ngăn chặn những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, hoặc để chống lại chiến tranh hay nổi loạn.

Những người phản đối hình phạt tử hình cũng có thể dựa trên những lý lẽ vị lợi. Không thể rút lại hình phạt tử hình một khi nó đã được thi hành. Nếu người bị kết án hóa ra vô tội, anh ta không thể sống lại.

Hơn nữa, những người ủng hộ bãi bỏ hình phạt tử hình cũng nghi ngờ tác dụng răn đe của hình phạt này. Kể lại cuộc tranh luận của người dân thành Athen về hình phạt dành cho những kẻ nổi loạn thành Mytilene, Thucydides viết rằng “hình phạt tử hình được đặt ra cho nhiều tội phạm, nhưng vẫn có những kẻ dám chấp nhận rủi ro khi chúng thấy đủ tự tin; một khi bản chất con người đã được định hình theo chiều hướng nhất định, nó sẽ không thể bị thay đổi bằng hiệu lực pháp lý hay bất cứ phương tiện uy hiếp nào khác.”

Bằng thống kê, các nhà tội phạm học đã chỉ ra rằng ở Mỹ, tỷ lệ tội phạm nghiêm trọng ở những tiểu bang áp dụng hình phạt tử hình đã không hề suy giảm. Những nhà tội phạm học khác lại cho rằng phát hiện này, nếu có cơ sở, cũng có thể được áp dụng cho bất cứ đạo luật hình sự nào khác: những lệnh cấm hình sự bị vi phạm mỗi ngày; nhưng nếu chúng ta không có những lệnh cấm như vậy thì tội phạm sẽ còn hung hăng hơn. Theo quan điểm của họ, ít nhất thì hình phạt tử hình cũng có vai trò kiềm chế thiên hướng sát nhân của con người.

Như vậy, cuộc tranh luận về hình phạt tử hình bản chất là trao đổi những quan điểm đạo đức và vị lợi vốn xung đột lẫn nhau. Nhưng chúng ta không nên ngồi im và không đứng về phe nào. Về phần mình, tôi tin rằng hình phạt tử hình đã hoàn toàn phủ nhận học thuyết về quyền con người, vốn được tạo nên trên cơ sở tôn trọng mạng sống và phẩm giá của con người.

Tuy nhiên, dù phản đối hay ủng hộ hình phạt tử hình, cuộc tranh luận về vấn đề này cũng đều cho chúng ta hai bài học. Thứ nhất, cuộc đấu tranh cho phẩm giá con người và tôn trọng mạng sống, cũng như với bất kỳ cuộc đấu tranh cho quyền con người nào khác, đều được khởi xướng và kiên trì theo đuổi bởi các thành viên của xã hội dân sự, bởi các cá nhân hơn là bởi nhà nước. Chính Cesare Beccaria, một đại diện của Thời kỳ Khai sáng, là người đầu tiên ủng hộ việc bãi bỏ hình phạt tử hình trong một vài trang giấy của một cuốn sách chuyên đề.

Quả thật, nhờ một số nhà tư tưởng và nhà hoạt động mà các nhà nước đã dần rời bỏ những giáo lý lỗi thời. Như Tommaso Campanella, nhà triết học vĩ đại từng bị giam nhiều năm trong tù và bị tra tấn vì những ý tưởng của mình, viết cách đây vài thế kỷ, “lịch sử thay đổi trước nhất bằng cái lưỡi, sau đó mới bằng thanh gươm.” Ngày nay, đến lượt những hiệp hội như Ân xá Quốc tế hay Hands Off Cain thúc đẩy các nhà nước bãi bỏ hình phạt tử hình.

Bài học thứ hai là chúng ta không nên chỉ quan tâm đến cuộc tranh luận về hình phạt tử hình. Nếu chúng ta muốn đập bỏ cái giá treo cổ, chúng ta cũng nên đấu tranh cho công tác phòng chống tội phạm và chống lại sự vô nhân đạo trong nhiều nhà tù. Suy cho cùng, nếu tù nhân vẫn đang bị hạ nhục và đối xử vô nhân đạo thì việc đề xuất giam giữ trong tù như một phương án thay cho ghế điện còn có ý nghĩa gì?

Làm sao chúng ta có thể bỏ qua một số lượng lớn những tù nhân phải tự tử – tự mình thi hành hình phạt tử hình – để thoát khỏi sự vô nhân đạo của nơi giam giữ họ? Làm sao chúng ta có thể làm ngơ trước việc nhiều nhà nước đang giết chóc không chỉ bằng hình phạt tử hình mà còn thảm sát công dân của họ bằng các cuộc nội chiến và ngoại chiến, hay bằng cách để nạn đói diễn ra? Tóm lại, phản đối hình phạt tử hình không thể là mục đích cuối cùng khi nó chỉ là một phần trong cuộc đấu tranh lớn hơn cho phẩm giá con người. ♦

Antonio Cassese (1937-2011) nguyên là chánh án thứ nhất của Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (ICTY), chánh án thứ nhất của Tòa án Đặc biệt về Liban, và Chủ nhiệm Ủy ban Điều tra Quốc tế của Liên Hợp Quốc về Darfur. Ông là giáo sư luật quốc tế tại Đại học Firenze, Ý.

Bản dịch © 2015 Nguyễn Huy Hoàng

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on February 15, 2015 by in Chính trị, Pháp lý, Phát triển & Sức khỏe Toàn cầu, Văn hóa & Xã hội and tagged .

Archives

Categories

%d bloggers like this: