Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Có nên tôn vinh người phân biệt chủng tộc?


Wilson Princeton University

Nguồn: Peter Singer, “Should We Honor Racists?Project Syndicate, 11/12/2015.

Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Giữa lớp Đạo đức học thực hành (Practical Ethics) của tôi tháng trước, một số em sinh viên đứng dậy bước ra ngoài. Các em tham gia cùng hàng trăm người khác trong một cuộc biểu tình dẫn đầu là Liên minh Công lý Da màu (Black Justice League – BJL), một trong nhiều nhóm sinh viên xuất hiện trên khắp Hoa Kỳ để phản đối vụ bắn chết Michael Brown ở Ferguson, Missouri hồi tháng 8 năm 2014 và những vụ cảnh sát sát hại người Mỹ gốc Phi không vũ trang sau đó.

Cũng trong hôm đó, các thành viên BJL đã chiếm văn phòng của Chủ tịch Viện Đại học Princeton Christopher Eisgruber, tuyên bố sẽ không rời đi chừng nào các yêu sách của họ chưa được đáp ứng. Các yêu sách này bao gồm “đào tạo năng lực văn hóa” cho cả đội ngũ giảng viên và nhân viên; yêu cầu sinh viên theo học các lớp về lịch sử của nhóm người bị gạt ra ngoài lề; và cung cấp một “không gian trao đổi văn hóa” đặc biệt chú trọng văn hóa Mỹ gốc Phi trong khuôn viên trường.

Nhận được sự chú ý trên cả nước là yêu sách đòi hỏi trường Woodrow Wilson School of Public and International Affairs và trường Wilson College, một trong các trường đại học thường trú của Princeton, phải đổi tên. BJL cũng muốn dỡ bỏ bức tranh tường lớn mang hình Tổng thống Wilson trong nhà ăn của trường. Tôn vinh Wilson, theo BJL, là xúc phạm các sinh viên người Mỹ gốc Phi, bởi Wilson là một người phân biệt chủng tộc.

Wilson là người cấp tiến trong các vấn đề đối nội và lý tưởng chủ nghĩa trong chính sách đối ngoại. Chính quyền của ông đã thông qua các đạo luật chống lao động trẻ em và trao nhiều quyền mới cho người lao động, cũng như cải cách các đạo luật ngân hàng và thách thức các doanh nghiệp độc quyền. Trong bối cảnh hậu Thế chiến I, ông nhấn mạnh rằng chính sách đối ngoại phải được dẫn dắt bởi các giá trị đạo đức, và ủng hộ dân chủ và quyền tự quyết dân tộc ở châu Âu.

Nhưng những chính sách của ông đối với người Mỹ gốc Phi thì lại phản động. Khi lên nắm quyền tổng thống năm 1913, ông thừa hưởng một chính phủ liên bang sử dụng nhiều người Mỹ gốc Phi, một số làm việc cùng người da trắng trong các vị trí quản lý cấp trung. Trong chính quyền ông, việc phân tách nơi làm việc và nhà vệ sinh theo màu da, vốn được bãi bỏ từ cuối cuộc nội chiến, đã được đưa trở lại. Những nhà quản lý người Mỹ gốc Phi bị giáng xuống các chức vụ tầm thường hơn. Khi một phái đoàn người Mỹ gốc Phi phản đối, ông bảo họ rằng họ nên coi việc phân tách kia là một lợi ích.

Tên của Wilson xuất hiện nổi bật ở Princeton không chỉ vì ông là một trong những cựu sinh viên nổi tiếng nhất của trường (người duy nhất được trao giải Nobel), mà còn vì trước khi trở thành tổng thống Mỹ, ông là Chủ tịch của Princeton, và theo lời của Anne-Marie Slaughter, nguyên hiệu trưởng trường Woodrow Wilson School, là người “có lẽ đã nỗ lực nhiều hơn bất kỳ ai khác để biến ngôi trường này từ một nơi dành riêng cho các quý ông tư thục thành một viện đại học nghiên cứu lớn.”

Wilson nổi tiếng trên thế giới với chương trình “Mười bốn điểm” do ông đề xuất trong vai trò là cơ sở của một hiệp ước hòa bình nhằm chấm dứt Thế chiến I. Ông ủng hộ quyền tự chủ của các dân tộc trong các đế chế Áo-Hung và Ottoman, cũng như cho một nhà nước Ba Lan độc lập. Không ngạc nhiên khi thời đó có một quảng trường Wilson ở Warsaw, nhà ga xe lửa chính của Praha được đặt tên theo tên ông, và có các con phố Wilson ở cả Praha và Bratislava.

Trong số Mười bốn điểm có lời kêu gọi cho các giao ước mở – không hiệp ước bí mật âm mưu phân chia vùng lãnh thổ của một nước thời hậu chiến – và cho việc cắt giảm các hàng rào thương mại. Có lẽ quan trọng nhất là đề xuất thành lập “một hiệp hội chung của các quốc gia… với mục đích đảm bảo sự bảo đảm lẫn nhau về độc lập chính trị và toàn vẹn lãnh thổ của các nước lớn cũng như nhỏ.”

Lời kêu gọi này dẫn tới việc thành lập nên Hội Quốc Liên, tiền thân của Liên Hợp Quốc, có trụ sở từ năm 1920 đến 1936 tại Palais [Cung điện] Wilson, Geneva. Tòa nhà này vẫn giữ cái tên đó, và hiện nay là trụ sở của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

Lịch sử luôn có những người tuy thiếu sót nhưng tạo nên những điều vĩ đại. Ở Mỹ, chúng ta chỉ cần nhìn vào những người cha lập quốc và những vị tổng thống đầu tiên sở hữu nô lệ như George Washington, Thomas Jefferson, và James Madison là thấy. Người ta có thể biện minh thay họ rằng, không như Wilson, ít nhất họ cũng không tệ hơn so với các tiêu chuẩn thịnh hành trong thời đại của họ. Nhưng đó có phải là căn cứ đầy đủ để tiếp tục tưởng nhớ họ hay không?

Một ban giám hiệu ở New Orleans đã cho là không. Sau khi thông qua một nghị quyết tuyên bố rằng không trường học nào nên được đặt tên theo tên của một người sở hữu nô lệ, họ đã đổi tên trường Tiểu học George Washington theo tên của một bác sĩ giải phẫu người Mỹ gốc Phi (Charles R. Drew) từng đấu tranh cho việc xóa bỏ sự phân biệt chủng tộc trong truyền máu. Tên thành phố thủ đô của đất nước (Washington, D.C.) có lẽ cũng nên được xem xét lại, đúng không?

Trong cuốn Veil Politics in Liberal Democratic States (Bức màn chính trị trong các nhà nước dân chủ tự do), Ajume Wingo đã mô tả cách “các bức màn chính trị” che đậy những chi tiết lịch sử của một hệ thống chính trị, tạo ra một bộ mặt được lý tưởng hóa. Điều tương tự cũng diễn ra với các nhà lãnh đạo chính trị vĩ đại – hay không hẳn vĩ đại – đã trở thành những phương tiện mang tính biểu tượng để khắc sâu đạo đức công dân.

Tuy nhiên, khi các chuẩn mực đạo đức của chúng ta thay đổi, những đặc điểm khác của các nhân vật lịch sử trở nên thời sự hơn, và các biểu tượng có thể phát triển một ý nghĩa khác. Khi tên của Wilson được thêm vào tên trường School of Public and International Affairs của Princeton năm 1948, chuyến xe buýt nổi tiếng của Rosa Parks vẫn còn bảy năm nữa mới tới, và sự phân biệt chủng tộc ở miền Nam nước Mỹ lúc đó vẫn chưa gặp phải thách thức nghiêm trọng. Giờ thì nó là điều không thể tưởng tượng được. Sự phân biệt chủng tộc của Wilson do đó trở nên nổi bật hơn, và ông đã không còn là hiện thân của những giá trị vốn quan trọng đối với Viện Đại học Princeton ngày nay.

Chúng ta không thể và không nên xóa bỏ khỏi lịch sử những đóng góp của Wilson cho ngôi trường, cho nước Mỹ, và cho thế giới. Thay vào đó, chúng nên được công nhận theo cách tạo ra một cuộc trò chuyện mang nhiều sắc thái về các giá trị đang thay đổi, và bao gồm cả những thành tựu tích cực và những đóng góp của ông vào các chính sách và thực tiễn mang tính phân biệt chủng tộc của nước Mỹ.

Ở Princeton, một hệ quả của cuộc trò chuyện này nên là việc giáo dục cho sinh viên và giảng viên, những người nếu không sẽ không nhận thức được sự phức tạp của một nhân vật quan trọng trong lịch sử của trường. (Tôi chắc chắn sẽ được hưởng lợi: tôi đã dạy ở Princeton 16 năm nay, và tôi ngưỡng mộ một số vị thế chính sách đối ngoại của Wilson đã lâu hơn thế; nhưng tôi còn nợ BJL kiến thức của tôi về sự phân biệt chủng tộc của Wilson.) Kết quả sau cùng của cuộc trò chuyện mà chúng ta nên có cũng có thể là sự thừa nhận rằng việc gắn tên Wilson vào một ngôi trường đã gửi đi một thông điệp diễn giải sai các giá trị mà viện đại học này bảo vệ.

Peter Singer là giáo sư luân lý học sinh vật tại Đại học Princeton và là giáo sư danh dự tại Đại học Melbourne. Các cuốn sách của ông bao gồm Animal Liberation, Practical Ethics, The Ethics of What We Eat (đồng tác giả với Jim Mason), Rethinking Life and Death, The Point of View of the Universe, đồng tác giả với Katarzyna de Lazari-Radek, The Most Good You Can Do, Famine, Affluence, and Morality, và gần đây nhất là One World NowEthics in the Real World. Năm 2013, ông được Viện Gottlieb Duttweiler vinh danh ở vị trí thứ ba trong danh sách các “nhà tư tưởng đương thời có ảnh hưởng nhất.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on December 11, 2015 by in Văn hóa & Xã hội and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,611 other followers

%d bloggers like this: