Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Truyện ngắn: “Những lời nói dối” – J. M. Coetzee


JM Coetzee.jpg

Author photo by Ulla Montan

J. M. Coetzee sinh năm 1940 ở Cape Town. Ông tốt nghiệp đại học ngành toán ở quê nhà và làm việc ở Anh một thời gian trước khi sang Mỹ, nơi ông lấy bằng tiến sĩ ngành văn học Anh tại Đại học Texas ở Austin năm 1968. Xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay năm 1974, ông được trao hai giải Man Booker vào các năm 1983 và 1999, giải Jerusalem năm 1987, và giải Nobel văn chương năm 2003. Ông định cư ở Adelaide từ năm 2002 và trở thành công dân Úc năm 2006.

Những lời nói dối

Norma à,

Anh viết thư này từ San Juan, trong khách sạn duy nhất ở nơi này. Chiều nay anh đã thăm mẹ—nửa tiếng lái xe dọc theo một con đường quanh co. Tình hình mẹ trầm trọng như anh sợ, mà còn tệ hơn. Không có gậy mẹ không đi được, kể cả thế mẹ cũng rất chậm. Từ lúc ra viện mẹ không còn leo được cầu thang. Mẹ ngủ trên sofa trong phòng khách. Mẹ đã định cho chuyển cái giường xuống dưới tầng, nhưng người ta nói nó được đóng cố định, nên không thể di chuyển nếu không dỡ ra trước. (Penelope cũng có cái giường như thế nhỉ—Penelope của Homer?)

Sách với giấy tờ của mẹ đều ở trên tầng—không còn chỗ cho nó dưới tầng. Mẹ khó chịu, bảo mẹ muốn trở lại bàn làm việc, nhưng mà không thể.

Có một cậu tên là Pablo giúp việc trong vườn. Anh hỏi ai đi chợ. Mẹ bảo mẹ chỉ ăn bánh mì với phô mai cộng thêm rau cỏ sẵn trong vườn, không cần thêm gì nữa. Thế nhưng anh vẫn bảo, mẹ không có cô nào trong làng đến nấu ăn và dọn dẹp được à? Mẹ không chịu nghe—mẹ không có quan hệ gì với làng, mẹ nói. Pablo thì sao? Anh bảo—Pablo không ở trong làng à? Pablo là trách nhiệm của mẹ, mẹ nói. Pablo không thuộc về làng.

Pablo ngủ trong bếp, theo anh thấy. Cậu ta đầu óc để trên mây, hay trên cành cây nhỉ, nói giảm nói tránh thế nào cũng được. Anh nghĩ cậu ta là một người ngốc nghếch, một người khờ khạo.

Anh chưa nói vấn đề chính—muốn nhưng không đủ can đảm. Mai gặp mẹ anh sẽ nói. Không thể nói là anh hy vọng được. Mẹ lạnh nhạt với anh. Anh nghĩ mẹ cũng biết rõ vì sao anh đến.

Ngủ ngon nhé. Bảo các con anh yêu chúng nó.

John

*

“Mẹ này, mình nói chuyện sắp xếp xem mẹ sống thế nào được không? Mình nói chuyện tương lai được không?”

Mẹ anh, ngồi trên chiếc ghế bành cũ kỹ cứng nhắc, được làm nhất định là bởi cùng một người thợ mộc đã đóng chiếc giường không di chuyển được, không nói một lời.

“Mẹ phải biết là con với Helen rất lo cho mẹ. Mẹ ngã một lần rất nặng rồi, đến lúc ngã một lần nữa chỉ còn là vấn đề thời gian thôi. Mẹ không còn trẻ nữa, rồi sống một mình trong ngôi nhà cầu thang dốc đứng thế này, trong một ngôi làng mà mẹ không có quan hệ tốt với cả hàng xóm—con nói thật, sống thế này không được đâu, không được nữa đâu.”

“Mẹ không sống một mình,” mẹ anh nói. “Pablo ở với mẹ. Mẹ có Pablo làm chỗ dựa.”

“Con đồng ý, Pablo sống với mẹ. Nhưng cấp cứu mẹ có dựa được vào Pablo không? Lần cuối Pablo có giúp được gì cho mẹ không? Mẹ mà không gọi được cho viện thì hôm nay mẹ ở đâu?”

Ngay khi những lời ấy rời khỏi môi anh đã biết mình vừa mắc phải sai lầm.

“Mẹ ở đâu à?” mẹ anh nói. “Con có vẻ biết rồi sao còn hỏi mẹ? Dưới đất, bị giòi bọ ăn, chắc thế. Mẹ phải nói như thế đấy chứ gì?”

“Mẹ, xin mẹ hãy biết nghĩ. Helen đang tìm hiểu rồi, có hai chỗ không xa nhà nó mà ở đấy mẹ sẽ được chăm sóc tốt và con với nó tin là mẹ sẽ thấy như ở nhà. Mẹ có cho con kể không?”

“Hai chỗ? Chỗ ý con là viện à? Viện là nơi mẹ sẽ thấy như ở nhà à?”

“Mẹ, mẹ gọi sao cũng được, mẹ trách Helen trách con cũng được, nhưng thế cũng không thay đổi thực tế—thực tế của cuộc sống này. Mẹ đã gặp sự cố nghiêm trọng một lần rồi, hậu quả mẹ còn chịu đây. Tình hình mẹ cũng không khá hơn được. Mà ngược lại, rất có thể nó sẽ còn tệ hơn. Mẹ đã nghĩ nằm liệt giường trong ngôi làng khốn khổ này mà chỉ có Pablo săn sóc thì thế nào chưa? Mẹ đã nghĩ biết mẹ cần chăm sóc mà không chăm sóc được cho mẹ thì thế nào với Helen với con chưa? Vì bọn con sao mà bay hàng ngàn cây số mỗi tuần để đến được, sao mà bay được?”

“Mẹ không mong các con làm thế.”

“Mẹ không mong bọn con làm thế, nhưng đấy là chuyện bọn con phải làm, đấy là chuyện người ta làm cho người người ta yêu. Nên xin mẹ hãy làm ơn và im lặng nghe trong lúc con sắp xếp cho mẹ. Mai hoặc ngày kia ngày kìa mẹ con mình sẽ rời khỏi nơi này rồi lái đến Nice, đến chỗ Helen. Trước khi mẹ con mình đi con sẽ giúp mẹ đóng mọi thứ quan trọng với mẹ, mọi thứ mà mẹ muốn giữ. Mình sẽ đóng tất cả vào hộp để sẵn sàng chuyển đi khi mẹ đã xong xuôi.

Từ Nice rồi con với Helen sẽ đưa mẹ đến xem hai căn nhà con đã nói, một ở Antibes, một ở ngay ngoài Grasse. Mẹ có thể đến xem rồi xem thế nào. Bọn con không áp lực gì với mẹ cả, không một chút nào. Mẹ không thích cả hai cũng được, mẹ có thể ở nhà Helen trong lúc bọn con tìm chỗ khác, còn rất nhiều thời gian.

Bọn con chỉ muốn mẹ được vui, vui vẻ và an toàn, mục đích của mọi chuyện là thế. Bọn con muốn đảm bảo là nếu có chuyện gì thì còn có người ngay đấy, và mẹ sẽ được chăm sóc.

Con biết mẹ không thích viện, mẹ ạ. Con cũng thế. Helen cũng thế. Nhưng trong đời rồi sẽ đến lúc chúng ta phải thỏa hiệp giữa những gì mình muốn một cách duy ý chí với những gì tốt cho mình, giữa một mặt là độc lập và mặt khác là an toàn. Ở Tây Ban Nha này, ở ngôi làng này, ở ngôi nhà này, mẹ không có chút an toàn nào cả. Con biết mẹ không đồng ý, nhưng đấy là thực tế phũ phàng. Mẹ có thể đổ bệnh mà không ai biết. Mẹ có thể ngã thêm lần nữa, rồi nằm bất tỉnh, hoặc là gãy tay gãy chân. Mẹ có thể sẽ chết.”

Mẹ anh khẽ phớt một tay, như để xua đi khả năng ấy.

“Mấy chỗ con với Helen đang gợi ý đây không như viện ngày xưa nữa. Nó được thiết kế tốt, giám sát tốt, vận hành tốt. Nó tốn kém vì nó chi hết cho lợi ích của khách hàng. Người ta trả tiền, và đổi lại người ta được chăm sóc hạng nhất. Nếu chi phí thành vấn đề thì con với Helen sẵn sàng đóng góp. Mẹ sẽ có một căn hộ nhỏ cho riêng mẹ; ở Grasse mẹ còn có thể có một mảnh vườn nhỏ nữa. Mẹ có thể lấy đồ ăn ở nhà hàng hoặc họ sẽ giao đến căn hộ. Cả hai đều có phòng tập thể dục và bể bơi; lúc nào cũng có sẵn nhân viên y tế và bác sĩ vật lý trị liệu. Có thể đấy không phải là thiên đường, nhưng với một người ở vị trí của mẹ thì đấy là điều tốt đẹp gần nhất.”

“Vị trí của mẹ,” mẹ anh nói. “Thế chính xác vị trí của mẹ là gì, theo ý con?”

Anh vung tay lên giận dữ. “Mẹ muốn con nói chứ gì?” anh nói. “Mẹ thực sự muốn con nói những lời đấy chứ gì?”

“Ừ. Để thay đổi thôi, như một bài tập thôi, nói mẹ nghe sự thật.”

“Sự thật là mẹ là một bà già cần được chăm sóc. Mà một người như Pablo không thể gánh được.”

Mẹ anh lắc đầu. “Không phải sự thật đấy. Nói mẹ nghe sự thật khác, sự thật thật cơ.”

“Sự thật thật?”

“Ừ, sự thật thật.”

*

Norma à,

“Sự thật thật”: đấy là cái mà mẹ đòi hỏi, hay có lẽ van nài.

Mẹ biết rất rõ cái sự thật thật ấy là gì, anh cũng thế, nên đáng lẽ nói ra không cần khó đến thế. Và anh đã đủ giận để làm thế—giận vì phải đến tận đây để thực hiện một trách nhiệm mà em hay Helen hay anh sẽ không nhận được lời cảm ơn nào cả, không ở thế giới này.

Nhưng anh không thể. Anh không thể nói vào mặt mẹ những lời mà anh không thấy khó khăn gì khi viết ra ở đây, lúc này, với em: Sự thật thật là mẹ sắp chết. Sự thật thật là mẹ đã bước một chân vào trong mộ. Sự thật thật là mẹ đã bất lực trong thế giới này, và ngày mai mẹ sẽ còn bất lực hơn nữa, và cứ thế ngày qua ngày, cho đến khi đến cái ngày sẽ không còn chút sức lực nào. Sự thật thật là mẹ không ở vị trí nào để mà đàm phán. Sự thật thật là mẹ không thể nói Không.

Mẹ không thể nói Không với tiếng tích tắc của đồng hồ. Mẹ không thể nói Không với cái chết. Khi cái chết nói Đến đây, mẹ phải cúi đầu và đến. Vì thế hãy chấp nhận. Hãy học cách nói Ừ. Khi con nói, Hãy bỏ lại ngôi nhà mà mẹ đã dựng cho mình ở Tây Ban Nha, bỏ lại những thứ thân quen, đến và sống—phải—trong một viện dưỡng lão nơi mà mỗi sáng một cô y tá quê ở Guadaloupe sẽ đánh thức mẹ dậy với một ly nước cam và một lời chào vui vẻ (Quel beau jour, Madame Costello!), đừng chau mày, đừng bàn lùi. Hãy nói Ừ. Hãy nói, Mẹ đồng ý. Hãy nói, Mẹ trong tay con đây. Còn nước thì còn tát.

Norma à, rồi sẽ đến một ngày mà cả anh và em sẽ cần được nói sự thật, sự thật thật. Vậy thì mình có thể thỏa thuận không? Mình có thể hứa là sẽ không nói dối nhau, là bất kể những lời ấy có khó nói thế nào, mình cũng sẽ nói—những lời  sẽ không tốt lên, nó sẽ tồi tệ đi, và nó sẽ tiếp tục tồi tệ đi cho đến khi nó không thể tồi tệ đi được nữa, cho đến khi nó là tồi tệ nhất?

Chồng yêu của em,
John.

J. M. Coetzee, “Lies,” The New York Review of Books (December 21, 2017 Issue).

Copyright © 2011 by J. M. Coetzee | Bản dịch © 2017 Nguyễn Huy Hoàng.

Truyện ngắn này được đưa vào tập truyện sắp xuất bản của Coetzee, Moral Tales (December 2017).

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on December 5, 2017 by in Truyện and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,651 other followers

%d bloggers like this: