Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Cuộc đối thoại Bi quan

Văn bản này có niên đại từ thế kỷ XI hoặc X trước Công nguyên và được biết đến trong giới học giả nền văn minh Sumer như là “Cuộc đối thoại Bi quan” (“The Dialogue of Pessimism”). Thời xưa nó được xem là một văn bản triết học; hiện nay một số người cho rằng nó đúng hơn là một tiểu phẩm. Cho bản dịch của mình, tôi dùng hai văn bản giải nghĩa: một từ cuốn Babylonian Wisdom Literature của W. G. Lambert (Oxford, 1960); một từ cuốn Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament do James B. Pritchard biên tập (Princeton, 1955). —Joseph Brodsky

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!”

Đối thoại giữa chủ và tớ; thế kỷ X trước Công nguyên.

I

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Mau, mang xe ngựa ra, thắng ngựa: ta sẽ đến cung điện!”
“Đến cung điện, thưa ông. Đến cung điện.
Đức Vua sẽ hài lòng thấy ông, ngài sẽ nhân từ với ông.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không đi đến cung điện!”
“Vâng, thưa ông. Đừng đi đến cung điện.
Nhà Vua sẽ phái ông đi một chuyến thám hiểm xa,
trên những con đường lạ, qua núi non hiểm trở;
ngày và đêm ngài sẽ bắt ông trải qua khó khăn đau đớn.”

II

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Lấy nước, rót tay ta: ta muốn dùng bữa tối.”
“Dùng bữa tối, thưa ông. Dùng bữa tối.
Bữa ăn ngon làm tươi tỉnh người ta. Bữa tối của con người
là bữa tối của thánh thần, và tay sạch làm vừa lòng Shamash.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không ăn tối!”
“Đừng ăn tối, thưa ông. Đừng ăn tối.
Thức uống và cái khát, thức ăn và cái đói
chẳng để cho người ta yên, huống chi là chúng với nhau.”

III

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Mau, mang xe ngựa ra, thắng ngựa: ta sẽ về miền quê.”
“Đi, thưa ông. Hãy đi. Kẻ lang thang vô tư
luôn luôn no căng bụng, con chó lạc luôn luôn
tìm thấy xương, con én thiên di đặc biệt thạo làm tổ,
con lừa tìm cỏ trong sa mạc khô cằn.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không về miền quê!”
“Đừng lên đường, thưa ông. Đừng bận tâm.
Rất nhiều kẻ lang thang luôn luôn gặp nguy khó.
Con chó lạc sẽ rụng mất hàm răng.
Tổ của con chim én sẽ bị vùi trong vữa.
Mặt đất trần trụi là chỗ ngủ của lừa hoang.”

IV

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta muốn lập gia đình, sinh ra những đứa con.”
“Ý tốt lắm, thưa ông. Lập gia đình, ông hãy lập gia đình.
Ai có con sẽ được giữ mãi tên, nhắc trong lời cầu nguyện khi chết.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không lập thất, ta sẽ không có con!
“Đừng lập thất, thưa ông. Đừng có con.
Một gia đình là một cánh cửa vỡ, bản lề kêu cọt kẹt.
Một phần con cái khỏe; hai phần luôn ốm đau.”
“Vậy, ta có nên lập thất?” “Bẩm ông đừng lập thất.
Ai lập gia đình, kẻ đó bỏ ngôi nhà của tổ tiên.”

V

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta sẽ đầu hàng trước kẻ thù;
trước tòa, ta sẽ im lặng trước những kẻ gièm pha.”
“Phải, thưa ông. Phải. Đầu hàng trước kẻ thù;
giữ im lặng, thưa ông, trước những kẻ gièm pha.”
“Không, thằng ở! Ta sẽ không im lặng, ta sẽ không đầu hàng!”
“Đừng đầu hàng, thưa ông, và đừng im lặng.
Ngay cả khi ông không mở miệng
kẻ thù vẫn rất nhiều, vẫn vô tình và tàn nhẫn.”

VI

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta muốn làm chuyện ác!”
“Làm chuyện ác, thưa ông. Phải, hãy làm chuyện ác.
Không làm sao ông được đầy bụng no?
Không làm ác, làm sao ông mặc ấm?
“Không, thằng ở. Ta sẽ không làm ác!”
“Kẻ làm ác bị giết, hoặc là bị chọc mù và bị lột da,
hoặc là bị chọc mù và bị lột da, và bị tống vào ngục.”

VII

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta sẽ đem lòng yêu một người phụ nữ.” “Hãy đem lòng, thưa ông!
Ai đem lòng yêu thì quên đi đau đớn buồn tủi.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không đem lòng yêu phụ nữ!”
“Đừng đem lòng, thưa ông. Đừng đem lòng.
Đàn bà là cạm bẫy, là một chiếc hố đen.
Đàn bà là một lưỡi dao lam rạch cổ đàn ông trong bóng tối.”

VIII

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Mau, lấy nước cho ta rửa tay: ta muốn tế lễ cho thần thánh.”
“Hãy tế lễ, thưa ông. Tế lễ cho thần thánh.
Kẻ nào tế lễ thì giàu có trong tim;
hắn cảm thấy hào phóng, và hầu bao của hắn mở rộng.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không tế lễ!”
“Thật đúng đắn, thưa ông. Thật đúng đắn!
Ông có thể huấn luyện thần thánh theo như chó sau ông?
Lúc nào họ cũng đòi phục tùng, lễ nghi, hiến tế!”

IX

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta sẽ đầu tư lấy lãi, sẽ cho vay lấy lãi.”
“Vâng, hãy đầu tư lấy lãi, hãy cho vay lấy lãi.
Ai đầu tư không những còn nguyên vốn; mà lợi nhuận còn cao.”
“Không, thằng ở, ta sẽ không cho vay, ta sẽ không đầu tư!”
“Đừng đầu tư, thưa ông. Đừng cho vay. Cho vay
giống như yêu một người phụ nữ; đòi, như làm bố trẻ hư:
người ta luôn nguyền rủa những người cho họ ăn ngũ cốc.
Họ sẽ oán giận ông, hoặc tìm cách hạ thấp lợi nhuận.”

X

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Ta sẽ làm việc tốt cho đất nước!”
“Đúng lắm, thưa ông, đúng lắm. Hãy làm việc tốt!
Ai làm việc tốt cho đất nước sẽ có tên trên nhẫn vàng của Marduk.”
“Không, thằng ở. Ta sẽ không làm việc tốt cho đất nước.”
“Đừng làm việc tốt cho đất nước, thưa ông. Đừng bận tâm.
Hãy đứng dậy và dạo qua những điêu tàn ngàn xưa,
hãy nhìn qua những hộp sọ của dân thường và quý tộc,
ai trong họ là kẻ bội bạc, ai là kẻ ân nhân?”

XI

“Thằng ở, lại đây ta bẩu!” “Dạ, bẩm ông. Thưa ông?”
“Nếu là thế, thì điều gì là tốt?”
“Cổ ông gẫy và cổ con cũng gẫy,
đấy là tốt—ta bị ném xuống sông!
Ai cao đến mức vươn tới tận trời xanh?
Ai rộng đến mức ôm trọn cả đồng bằng non nước?”
“Nếu là thế, thì ta nên giết ngươi: ta sẽ để cho ngươi đi trước.”
“Và ông tin không có con ông sẽ sống hơn ba ngày được?”

Joseph Brodsky, “‘Slave, Come to My Service!’,” To Urania (Farrar, Straus and Giroux, 1988). This was first published in The New York Review of Books (November 19, 1987 Issue).

Copyright © 1987 by Joseph Brodsky | Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on August 19, 2021 by in Thơ and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

%d bloggers like this: