Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

“Người đàn ông bay” – Svetlana Alexievich


Svetlana-Alexievich

Lời giới thiệu

Hôm mùng 8 tháng 10, Ủy ban Nobel công bố giải Nobel Văn học 2015 được trao cho Svetlana Alexievich, nhà văn và nhà báo có khối lượng tác phẩm độc nhất về cả phạm vi và thể loại.

Những sự kiện trần trụi trong tiểu sử của Alexievich phản ánh bản chất của đối tượng lớn hơn của bà: ký ức, khát vọng, bi kịch, và bản sắc lịch sử linh động của Homo sovieticus (con người Xô viết). Bà sinh ra ở Ivano-Frankivsk, thành phố miền Tây Ukraina nằm ở chân sườn Đông của dãy Karpat, cách Lviv 85 dặm về phía Nam, và cách biên giới Ba Lan, Romania, Hungary, và Slovakia chừng 150 dặm. Thành phố này được sáp nhập vào Liên Xô chỉ một vài năm trước khi bà ra đời năm 1948. Mẹ bà là người Ukraina còn cha bà là người Belarus. Bà lớn lên ở Minsk, Belarus, nơi bà học báo chí, phát triển tiếng nói đặc biệt của riêng mình, và trở thành một nhà văn Nga.

Trong nhiều thập niên qua nhiều cuốn sách, Alexievich đã theo đuổi một cách kể chuyện đặc biệt dựa trên nghiên cứu báo chí và qua chắt lọc hàng ngàn cuộc phỏng vấn trực tiếp với những người chịu ảnh hưởng trực tiếp của mọi sự kiện chính trong thời kỳ Xô viết và hậu Xô viết. Bà đã vén lộ công việc thầm lặng nhưng quan trọng của phụ nữ Xô viết trong Thế chiến II, kể lại ký ức của những đứa trẻ bị cuốn vào “Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại,” phơi bày những thực tế vốn bị giấu kín trước công chúng Xô viết mà những người lính phải đối mặt trong chiến tranh Xô viết-Afghanistan, và ghi lại trải nghiệm của những người sống sót sau thảm họa hạt nhân Chernobyl.

Trong cuốn sách mới đây nhất (sẽ được Fitzcarraldo Editions, London, xuất bản năm 2016 dưới nhan đề dự kiến là Time Second-hand), bà đã khéo léo soạn ra một điệp khúc tuyệt vời của những tiếng nói đa dạng để ghi chép lại tổn thất con người—về tình cảm, thể chất, kinh tế, và chính trị—của sự sụp đổ của Liên Xô, đất nước từng chiếm một phần sáu diện tích đất liền. Tác phẩm của Alexievich bao gồm không gì hơn ngoài một lịch sử đồ sộ mà bà gọi là “những tiếng nói của vùng đất không tưởng” (Voices of Utopia). Chủ trương này đã đem lại cho nữ nhà văn nhiều giải thưởng và danh hiệu, đặc biệt là từ các nước Tây Âu, và cả từ Nga, nơi những cuốn sách của bà đã được in và tái bản nhiều lần; bà nổi tiếng là người chỉ trích chế độ Putin. Nhưng ở quê nhà Belarus, dưới chế độ độc tài của Aleksandr Lukashenko, bà phải chịu cảnh kiểm duyệt và áp lực chính trị như nhiều đồng nghiệp. Trong hơn một thập niên bà đã sống ở nhiều thành phố châu Âu khác nhau, bởi sẽ không an toàn nếu trở về Minsk (dù bà đã làm vậy vào năm 2011), và những cuốn sách của bà đã không được xuất bản ở Belarus kể từ năm 1994.

Trong thông báo trao giải, Viện hàn lâm Thụy Điển đã gọi “những tác phẩm đa âm sắc” của Alexievich là “…đài tưởng niệm sự đau khổ và lòng dũng cảm trong thời đại chúng ta.” “Bằng phương pháp lạ thường của mình—một tác phẩm cắt dán được chế tác cẩn thận từ những tiếng nói con người,” Viện hàn lâm tiếp tục, “Alexievich làm sâu sắc thêm sự hiểu biết của chúng ta về cả một thời đại.” Như bà đã viết:

Không chỉ ghi lại một lịch sử khô cằn của những biến cố và sự kiện, tôi đang viết nên một lịch sử của cảm xúc con người. Những gì mọi người nghĩ, hiểu, và ghi nhớ trong sự kiện đó. Những gì họ tin tưởng hoặc không, những ảo tưởng, hy vọng, và sợ hãi họ trải qua. Bất kể thế nào, điều này là không thể tưởng tượng hay sáng tạo ra được trong vô số những chi tiết thực đến như vậy. Chúng ta nhanh chóng quên đi chúng ta đã ra sao trong mười hay hai mươi hay năm mươi năm trước….

Tôi đang tìm kiếm cuộc sống cho những quan sát, những sắc thái, những chi tiết. Bởi vì mối quan tâm của tôi trong cuộc sống không phải là chỉ riêng biến cố, chỉ riêng chiến tranh, chỉ riêng Chernobyl, chỉ riêng tự sát. Điều tôi quan tâm là những gì xảy đến với nhân loại….

Mối quan tâm của Svetlana Alexievich tới những gì xảy đến với nhân loại được thể hiện rõ trên từng trang viết của bà. Bên cạnh những điều khác, tác phẩm của bà là minh chứng cho sức mạnh to lớn của lòng trắc ẩn trong việc tạo ra sự hiểu biết về nhân loại chúng ta.

Nội dung dưới đây được trích từ tuyển tập gồm hơn một chục câu chuyện về những người đã tự sát mà Alexievich xuất bản ở Nga năm 1994 dưới nhan đề Mê hoặc bởi cái chết (Зачарованные смертью). Trong lời giới thiệu bà viết rằng bà đã tìm cách “nhận ra…tiếng nói cô đơn của con người. Tất cả đều có âm thanh khác nhau. Mỗi tiếng nói đều có bí mật của riêng mình.”

—Jamey Gambrell
Nguyễn Huy Hoàng dịch

The Story of the Man Who Flew Like a Bird:
Ivan Mashovets—Graduate Student of the Philosophy Department

Đọc tại đây.
(Svetlana Alexievich, “The Man Who Flew,” trans Jamey Gambrell, The New York Review of Books, November 19, 2015 issue.)

Advertisements

2 comments on ““Người đàn ông bay” – Svetlana Alexievich

  1. Pingback: Thành tựu của Nobel văn học 2015 Svetlana Alexievich - Nghiên cứu quốc tếNghiên cứu quốc tế

  2. Pingback: Thành tựu của Svetlana Alexievich | Nguyễn Huy Hoàng

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on November 2, 2015 by in Văn hóa & Xã hội and tagged , .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,501 other followers

%d bloggers like this: