Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

David Bellos: Về việc dịch văn bản văn học


Sigmund Freud In Home Office At Desk

1930, Vienna, Austria — Sigmund Freud, 1856-1939, Austrian psychiatrist, in the office of his Vienna home looking at a manuscript. — Image by © Bettmann/CORBIS

David Bellos (1945–) là dịch giả tiếng Pháp và giáo sư ngành văn học Pháp và văn học so sánh tại Đại học Princeton, nơi ông là giám đốc Chương trình Dịch thuật và Giao tiếp Liên văn hóa. Bản dịch các tác phẩm của Ismail Kadare đã đem lại cho ông giải Man Booker Quốc tế cho dịch giả năm 2005.

Về việc dịch văn bản văn học

Trong thế giới nói tiếng Anh không có thông tin tuyển dụng dịch giả văn học và rất ít cơ hội cho người mới bắt đầu. Nếu có chút thù lao nào thì dịch văn học cũng chỉ được trả theo mức lương tương đương với phí trông trẻ theo giờ. Theo đuổi nghề dịch văn học chủ yếu là những người có nguồn thu nhập khác để trả tiền thuê nhà và đồ ăn. Có một vài ngoại lệ, nhưng dịch văn học sang tiếng Anh đa phần là do những người nghiệp dư thực hiện.

Tuy nhiên, dịch văn học đóng vai trò trung tâm trong việc lưu hành các tác phẩm văn học mới trên thế giới. Sự khác biệt giữa vai trò toàn cầu và sự công nhận địa phương có lẽ là sự kỳ lạ lớn nhất của nghề này. Dịch văn học sang bất cứ ngôn ngữ nào cũng có những đặc trưng phân biệt nó với hầu hết các loại hình công việc ngôn ngữ khác. Thứ nhất, dịch văn học có những hạn chế tự do hơn về thời gian so với công việc trong các ngành thương mại, pháp lý, hay kỹ thuật. Trách nhiệm của dịch giả cũng ít khó khăn hơn. Lỗi dịch trong tòa án, bệnh viện, và sách hướng dẫn bảo trì có thể lập tức gây hại cho người khác. Biến kiệt tác thành một mớ hỗn độn chắc chắn có hệ quả, nhưng chúng không đe dọa dịch giả hay khách hàng theo những cách tương tự. Viết một tác phẩm văn chương lưu loát để kể lại một câu chuyện bằng tiếng Đức hay tiếng Tây Ban Nha cũng thú vị hơn nhiều so với việc viết một bản tóm tắt tài liệu tiếng Nga về vấn đề biên giới trên biển Barents bằng tiếng Anh. Tất cả những điều kể trên giải thích tại sao những người viết lại tiểu thuyết nước ngoài trong bản dịch tiếng Anh có mức lương thấp và ít nổi tiếng. Họ không gặp quá nhiều khó khăn.

Ở Nhật Bản điều này lại không thể nào khác hơn. Motoyuki Shibata, không nghi ngờ gì, là dịch giả tiếng Anh nổi tiếng Nhất trên đất nước ông: các nhà xuất bản phát hành Tuyển tập dịch thuật Motoyuki Shibata, và các cửa hàng dành cả một khu cho nó. Tên của ông không chỉ xuất hiện trên áo sách mà còn được in cùng cỡ chữ với tên tác giả.

Dịch giả văn học ở Nhật có danh tiếng tương tự như những tác giả ở Anh và Mỹ. Nhiều tác giả-dịch giả là những ngôi sao, thậm chí còn có cả một cuốn sách viết về những tin đồn người nổi tiếng về họ: Honyakuka Retsuden 101, “Sơ lược cuộc đời của các dịch giả.”

Nhiều quốc gia khác trao cho dịch giả những phần thưởng tinh thần và vật chất lớn hơn ở Mỹ hay ở Anh. Ở Đức, dịch giả văn học thường được trả một khoản tiền bản quyền đáng kể cho những cuốn họ dịch; dịch giả văn học ở Pháp cũng được trả cao hơn các đồng nghiệp người Mỹ. Ở thế giới nói tiếng Anh, gần như mọi dịch giả văn học đều có một công việc thường ngày để hỗ trợ cho nghề dịch của họ, nhưng ở Pháp, Đức, Nhật, và ở nhiều nơi khác ta có thể dịch như một công việc thường ngày để hỗ trợ tài chính cho một nghề tay trái—ví dụ như viết một cuốn tiểu thuyết của riêng mình.

Những khác biệt này trong bối cảnh xã hội và kinh tế của dịch văn học trong vùng Viễn Đông, châu Âu lục địa, và thế giới nói tiếng Anh phản ánh sự bất đối xứng trong dòng chảy dịch thuật toàn cầu. Các bối cảnh tình huống của dịch văn học rất khác biệt khi dịch LÊN và dịch XUỐNG—hướng về trung tâm, hay hướng ra ngoại vi, nói theo cách của Pascale Casanova[1]—đến nỗi chúng không thể không có tác động rộng rãi trên con đường công việc được hoàn thành.

Trong những nền văn hóa nằm ở ngoại vi dòng chảy toàn cầu của các tác phẩm văn học, điều người ta muốn là tiếp cận trung tâm. Vị thế văn hóa của tác phẩm văn học dịch được xác định trước hết bằng thực tế đơn giản là chúng là cầu nối để tiếp cận nước ngoài. Mặt khác, ở các ngôn ngữ trung tâm, tính ngoại quốc của một cuốn sách mới lại không có tầm quan trọng đặc biệt. Tác phẩm mới ở nước ngoài phải giành được vị trí của nó trong nền văn hóa này bằng những phương tiện khác. Nhưng vì chỉ có một ngôn ngữ trung tâm tại thời điểm này, sự khác biệt trong thực tiễn dịch thuật nằm giữa tiếng Anh và các thứ tiếng còn lại.

Việc dịch tác phẩm mới sang tiếng Anh gần như luôn sử dụng một phong cách dịch thành thạo và tương đối vô hình. Điều này rõ ràng có liên quan đến thực tế là, như những tác giả mới, dịch giả văn học của những tác phẩm chưa từng được biết đến trước đây phải rất khó khăn trong việc tìm một nhà xuất bản để nâng đỡ họ. Nhưng, trên thực tế, có một số cuốn được đưa vào tiếng Anh là kết quả trực tiếp của những nỗ lực của dịch giả. Hầu hết văn học quốc tế được xuất bản là lựa chọn của các biên tập viên với ý kiến thu được từ các tuyển trạch viên văn học quốc tế, các nhà xuất bản nước ngoài, và những câu chuyện bên lề tại các hội chợ sách trên toàn thế giới. Dịch giả văn học gần như luôn phải tìm cách biết được cuốn sách tiếp theo của họ khi một nhà xuất bản cam kết sẽ phát hành.

Không có nhiều giám đốc xuất bản ở Anh và Mỹ có thể đọc được tiếng nước ngoài ngoại trừ tiếng Pháp. Một kết quả của tình trạng gần như đáng xấu hổ này là bản dịch tiếng Pháp, nếu không hẳn là điều kiện tiên quyết, thì sẽ là lời giới thiệu rất hữu ích cho tác phẩm của một thứ tiếng khác đang tìm cách du nhập vào nền văn học thế giới.[2] Ví dụ, sự nghiệp quốc tế của các nhà văn như Ismail Kadare và Javier Marias bắt đầu hé mở từ việc tác phẩm của họ được các nhà xuất bản Mỹ và Anh đọc qua bản dịch tiếng Pháp. Nhưng cũng có nhiều tác phẩm được các biên tập viên mua lại để dịch dựa hoàn toàn vào các báo cáo và “tin đồn,” và dịch giả tiếng Anh thường là người duy nhất trong mắt xích thực sự biết rõ về tác phẩm hay tác giả. Đó là một vị trí khó khăn, với trách nhiệm vượt xa công việc vốn đã khó khăn là tạo ra một bản dịch có thể chấp nhận được và có hiệu quả.

Việc dịch lại các tác phẩm “cổ điển” cổ đại và hiện đại diễn ra dưới một nhóm điều kiện hạn chế trong thế giới thực khá khác. Nó làm dấy lên tranh luận về những trách nhiệm của dịch giả khác với những trách nhiệm bao trùm lên bản dịch của tác phẩm mới.

Ngay sau Thế chiến II, Penguin Classics đã mua bản dịch mới Odyssey của Homer của E. V. Rieu. Đó là một thành công bất ngờ. Theo website của công ty, sức sống của phong cách của Rieu “chứng tỏ đây là một cuốn sách mà bất cứ ai—tất cả mọi người—đều có thể đọc và nên đọc.”[3] Các tác phẩm cổ điển không còn bị giới hạn trong số ít có đặc quyền.

“Cổ điển” ở đây có nghĩa là văn học Hy Lạp và La Mã. Những bản dịch trước đây được thực hiện chủ yếu để phục vụ cho việc học tiếng Latin và Hy Lạp trong những kiểu trường học cổ điển hơn, do đó phiên bản phổ thông của Rieu là sự mặc khải cho người dân ít đặc quyền hơn. Thành công của nó và chuỗi sách theo sau cũng phản ánh một khát vọng xã hội quan trọng của nước Anh thời hậu chiến—cung cấp nhiều cơ hội giáo dục hơn cho công chúng so với trước đây. Penguin Classics ban đầu chủ yếu bao gồm các văn bản cổ đại và trung đại, bao gồm tác phẩm diễn giải lại Chaucer nổi tiếng của Neville Coghill, nhưng chuỗi sách này đã nhanh chóng kết nạp thêm văn học từ thời Ai Cập cổ đại đến những năm cuối thế kỷ 19. Công trình tập thể kiểu này được duy trì bởi một nền văn hóa dịch thuật có ý thức và rõ ràng. “Ý định của biên tập viên là ủy thác cho những dịch giả có thể tự phỏng lại phong cách của chính mình và giới thiệu cho độc giả phổ thông phiên bản dễ đọc và cuốn hút của những cuốn sách vĩ đại bằng tiếng Anh hiện đại, cạo sạch những khó khăn và sự uyên thâm không cần thiết, phong vị cổ xưa và thành ngữ nước ngoài vốn khiến nhiều bản dịch sẵn có xa cách với thị hiếu hiện đại.”[4] Chỉ dẫn của Rieu hướng chắc chắn tới một phong cách dịch thích ứng. Ban đầu, ông cố gắng tuyển dụng các học giả nhưng nhận ra rất ít người có thể viết tiếng Anh theo phong cách ông mong muốn. Ông quay sang các nhà văn chuyên nghiệp như Robert Graves, Rex Warner, và Dorothy L. Sayers, với những cá tính khác nhau, từ phong cách học giả đến phong cách cá nhân. Nhưng một bộ quy tắc nội bộ nghiêm ngặt đã được áp đặt lên những bản dịch này, và kết quả là hai trăm cuốn Penguin Classics đầu tiên đọc như thể tất cả cùng được viết bằng một thứ ngôn ngữ—tiếng Anh Anh trôi chảy, khiêm nhường, khoảng năm 1950. Đó là một thành tích đáng ghi nhận. Chuỗi sách này chắc chắn đã giáo dục hàng triệu người, và rõ ràng là một trong những nguồn lịch sử của sự ưu tiên lớn dành cho phong cách thích ứng, bình thường hóa, hay thuần địa hóa trong trong dịch thuật Anh ngữ.

Tuy nhiên, những khát vọng văn hóa và xã hội của những bản dịch lại ban đầu này không nhất thiết là những khát vọng thúc đẩy các dự án dịch lại sau này. Trừ những thời điểm đặc biệt như năm 1945 (hay sau Cách mạng Nga, khi Maksim Gorky mở nhà xuất bản “Văn học thế giới”), việc dịch lại gần như luôn là một vấn đề thương mại nghiêm túc.

Bản quyền là một phát minh hiện đại, xuất hiện từ năm 1708, nhưng bản quyền quốc tế còn non trẻ hơn. Được phác thảo lần đầu trong những điều ước song phương vào những năm 1850, những thỏa thuận hiện đại về tác phẩm văn học được pháp điển hóa lần đầu trong những năm 1920. Công ước Berne, sau này phát triển thành Công ước Bản quyền Quốc tế, không cho phép các nhà xuất bản được phát hành một bản dịch mà không mua bản quyền từ người sở hữu văn bản gốc. Nhưng khi đã mua được quyền xuất bản bản dịch của một tác phẩm ngoại quốc thì nhà xuất bản đó lại trở thành chủ sở hữu duy nhất của tác phẩm dịch chừng nào ấn bản đó còn được phát hành.[5] Nó có độc quyền trong ngôn ngữ đích—cho đến khi tác phẩm gốc thuộc về phạm vi công cộng.

Bảo hộ bản quyền quốc tế hiện nay kéo dài đến 70 năm sau khi tác giả qua đời hay từ ấn bản đầu tiên, trong trường hợp tác phẩm là di cảo. Marcel Proust qua đời năm 1922, và tập cuối cùng của bộ À la recherche du temps perdu được xuất bản năm 1927. Franz Kafka qua đời năm 1924, và các công trình nổi tiếng nhất của ông được phát hành vào năm 1925 (The Trial), 1926 (The Castle), và 1927 (America). Các nhà xuất bản tiếng Anh của những công trình lâu năm này không còn độc quyền sở hữu chúng từ cuối thế kỷ trước. Freud qua đời năm 1939, và như vậy tác phẩm của ông hiện nay cũng “không có bản quyền.” Các nhà xuất bản thường tìm cách giữ lại một phần thị phần của họ trong những tác phẩm gạo cội này bằng cách ủy thác cho những bản dịch lại. Đó là lý do trong hai mươi năm qua các tác phẩm“mới” của Proust, Kafka, và Freud có đầu ra ổn định.

Những hạn chế pháp lý về dòng chảy quốc tế của văn bản văn học giải thích tại sao chỉ có một bản dịch sẵn có cho hầu hết các tác phẩm được xuất bản lần đầu sau Thế chiến I. Dịch lại không phải là một thực tiễn có bất kỳ ứng dụng nào đối với phần lớn văn học thế giới được tạo ra sau sự ra đời của thế hệ gần kế cuối.

Một dịch giả dịch lại, dù làm việc với những văn bản cổ hơn hay với những văn bản vừa hết hạn 70 năm bảo hộ, đều phải đối phó với những đòi hỏi mơ hồ và mâu thuẫn. Nếu bản dịch mới có bản quyền như một tác phẩm mới thì nó phải có khác biệt đáng kể so với các bản dịch khác. Cách dễ nhất để đảm bảo tính độc đáo của bản dịch mới là không đọc các bản dịch trước, do cơ hội của bất kỳ hai dịch giả nào cùng tạo ra một bản dịch đích là bằng không. Mặt khác, một dịch giả dịch lại cũng cần có khả năng giải thích tại sao bản dịch mới lại tốt hơn bản dịch đã có, và để làm được như vậy ta phải đọc bản dịch sẵn có kia. Bản dịch cũ có thể giúp ích—quả thật là có thể rất hữu ích—nhưng nó luôn ngăn chặn khả năng sáng tạo ra một giải pháp mới cho những thành phần phức tạp hơn của văn bản. Tôi không hề ghen tị với các dịch giả dịch lại các các phẩm kinh điển hiện đại. Họ phải luồn lách qua con đường nguy hiểm giữa vô ý đạo văn và thay đổi vô cớ.

Trong một số trường hợp, một bản dịch mới được biện minh trọn vẹn bởi việc phát hiện ra hoặc xuất bản được phiên bản đầy đủ, không bị kiểm duyệt, hay chính xác của một tác phẩm ban đầu được phát hành trên cơ sở một bản thảo bị kiểm duyệt hoặc không hoàn hảo (như trong trường hợp cuốn Nghệ nhân và Margarita của Mikhail Bulgakov). Trong trường hợp một tác phẩm đã được nghiên cứu sâu hơn trong vài thập niên, một bản dịch mới có thể có khả năng kết hợp các bài đọc và diễn giải vốn chưa có sẵn ở bản đầu tiên. Nhưng nguyên tắc chung là bản dịch cũ cần được dịch lại “sau mỗi thế hệ hoặc hai” không được hỗ trợ bằng những trường hợp cá biệt này. Nó được hỗ trợ bằng sự chính xác số học của luật bản quyền quốc tế và những lợi ích thương mại mà nó tạo ra.

Nhưng bất chấp những khác biệt lớn giữa dịch với dịch lại, và giữa dịch sang tiếng Anh với dịch sang các ngôn ngữ khác, mọi loại hình dịch tác phẩm văn học đều có một đặc điểm phân biệt nó với tất cả các công việc dịch thuật khác. Chúng tôi tin rằng một tác phẩm văn học, trong chừng mực nó thực sự thuộc về văn học, luôn khác mọi tác phẩm khác—nó là duy nhất, không thường lệ, và về cơ bản là chính nó. Điều này tạo ra một vấn đề thực sự.

Dịch thuật phi hư cấu nghiêm túc đòi hỏi những kỹ năng và kiến thức mà dịch giả văn học không cần (kiến thức về một lĩnh vực chẳng hạn), nhưng không có vấn đề đặc biệt nào về việc cần biết những chuẩn mực ngôn ngữ học mà văn bản đích cần đáp ứng. Đương nhiên ta sẽ muốn cho ra một cuốn sách về khảo cổ học giống như những cuốn sách có giá trị về khảo cổ học trong nền văn hóa tiếp nhận. Khi dịch LÊN, những chuẩn mực đối với tác phẩm phi hư cấu là những chuẩn mực của tác phẩm gốc trong cùng một lĩnh vực được thực hiện bởi người nói ngôn ngữ tiếp nhận.

Nhưng những vấn đề khó khăn phát sinh khi lĩnh vực cụ thể của một tác phẩm phi hư cấu là mới hoặc không dễ phân loại. Có lẽ không có ví dụ nào về đường biên giới mập mờ giữa dịch văn học và dịch tài liệu rõ nét hơn những tác phẩm của Sigmund Freud.

Mặc dù nổi tiếng trên toàn thế giới, toàn bộ công trình của Freud mới chỉ được dịch đầy đủ sang tiếng Anh, tiếng Ý, tiếng Tây Ban Nha, và tiếng Nhật. Dựa trên tổng tập xuất bản bằng tiếng Đức ở London năm 1942, bản dịch tiếng Anh của James Strachey được nhiều người xem là một kiệt tác dịch thuật trong khi những người khác lại xem là sự phản bội Freud. Cuộc tranh cãi bất tận về kiểu tiếng Anh nào nên đại diện cho tác phẩm của Freud dẫn đến câu hỏi về thể loại tác phẩm của Freud. Có phải nó thuộc về khoa học xã hội? Hay đúng hơn nó nên được coi là tác phẩm văn học?

Đương nhiên Strachey cho rằng phân tâm học là một ngành khoa học. Trong truyền thống, thuật ngữ khoa học tiếng Anh dựa trên gốc Latin và Hy Lạp để tạo từ ngữ mới cho khái niệm mới. Tuy nhiên, Freud đã viết bằng một thứ ngôn ngữ sử dụng sự kết hợp của những từ khá phổ thông trong các ngành khoa học tự nhiên và xã hội. Do đó, trong khi trong tiếng Anh chúng ta sử dụng nguồn thành tố Hy Lạp cho hydrogenoxygen thì người Đức chỉ sử dụng “từ ngữ đơn giản”: Wasserstoff là “water stuff” (chất nước); Sauerstoff là “sour stuff” (chất chua), nhưng những thuật ngữ như vậy không hề ít tính kỹ thuật và ít chính xác hơn so với những từ tương đương có gốc Hy Lạp trong tiếng Anh. Do đó, khi Freud nói Anlehnung (“leaning on”; dựa vào) thì Strachey sáng tạo ra từ anaclisis [phụ thuộc], và với Schaulust (“see-pleasure”; thỏa mãn khi nhìn) thì ông phát minh ra từ scopophilia [ái thị]. Nhiều từ phổ biến hiện nay trong tiếng Anh—ví dụ như ego, id, superego, empathy, và displacement—đều được tạo ra từ bản dịch Freud của Strachey, để thay cho những từ mới không kém tính kỹ thuật nhưng ít khó hiểu hơn từ gốc: Ich, Es, Überich, Einfühlung, và Verschiebung.[6]

Khó có thể bắt bẻ cách tiếp cận của Strachey nếu tác phẩm của Freud được coi là đóng góp cho khoa học xã hội hay y khoa. Chúng ta có thể thử nghiệm nó bằng một bài tập dịch ngược. Freud có thể viết gì khi ông muốn tạo ra một thuật ngữ trong tiếng Đức cho từ scopophilia trong tiếng Anh? Những chuẩn mực của khoa học viết bằng tiếng Đức trong thời đại của ông tuyệt đối sẽ dẫn ông tới một danh từ ghép như Schaulust.

Mặt khác, nếu những công trình như Giải mộng được tiếp nhận không phải với vai trò sáng tạo khoa học mà như sáng tác văn học thì tiếng Anh của Strachey, vốn cung cấp một phiên bản khác biệt về cả âm điệu và phong cách so với bản gốc, có thể dễ dàng được xem là một diễn giải sai lầm.

Ở Pháp, một nhóm dịch giả lớn và có phối hợp đã được triệu tập từ những năm 1980 để giới thiệu “Tổng tập” đầu tiên của Freud bằng tiếng Pháp. Công trình này nhằm mục đích khôi phục lại đặc tính Đức của Freud, coi ông không phải như người sáng tạo ra một ngành khoa học mới mà đúng hơn là nhà văn của một loại hình văn chương đặc biệt (và khá lạ lùng). Trên thực tế, các lãnh đạo của nhóm đã tuyên bố rằng Freud không hề viết bằng tiếng Đức mà bằng “tiếng Freud,” “một phương ngữ Đức không phải tiếng Đức mà là một ngôn ngữ do Freud tạo ra.” Thành phẩm được công nhận rộng rãi là không thể hiểu nổi tại Pháp—tuy nhiên, nếu “tiếng Freud” không phải là tiếng Đức thì nó cũng không dễ đọc được bằng nguyên bản…[7]

Những tranh luận rắc rối về Freud bằng tiếng Anh và tiếng Pháp sẽ không phát sinh nếu có thể phân loại rõ ràng lĩnh vực tác phẩm của ông. Trong phần lớn dịch thuật khoa học xã hội, vấn đề này không phát sinh. Bởi lẽ ở nhiều nơi người ta tin rằng tác phẩm nổi bật nhất trong khoa học xã hội được hoàn thành tại Hoa Kỳ, bản dịch khoa học xã hội từ tiếng Anh thường giữ lại một số đặc điểm ngôn ngữ học của bản gốc, để thẩm định chất lượng tác phẩm. Nhưng trong văn học, không có đồng thuận tập thể nào như vậy về nơi tồn tại “hình mẫu đỉnh cao.” Bản dịch một cuốn tiểu thuyết mới của nước ngoài có nên tuân theo cách thức và phong cách của một số nhà văn đương thời trong nền văn học Anh ngữ hay không? Một số sẽ nói, Dĩ nhiên là không! Cái chúng ta muốn là một thứ gì đó khác những hình mẫu quen thuộc của Philip Roth. Một số sẽ nói, Dĩ nhiên là nên! Chúng ta muốn đọc thứ gì đó phù hợp với quan niệm hiện hành của chúng ta về phong cách tiểu thuyết bằng văn xuôi tiếng Anh. Cuốn sách có thể được viết bằng tiếng Albania hay tiếng Trung Quốc, nhưng nếu là một cuốn tiểu thuyết hay thì nó nên mang dáng vẻ của một loại hình tiểu thuyết mà chúng ta đã biết.

Không có giải pháp nào cho cuộc tranh cãi này. Ta có thể nói rằng dịch văn học là dễ bởi suy cho cùng ta vẫn có thể làm những gì mình thích. Hoặc ta có thể nói rằng dịch văn học là bất khả bởi ta có làm gì thì cũng có thể có những phản đối nghiêm túc. Dịch văn học khác mọi loại hình dịch thuật khác. Nó phụng sự độc giả theo một cách khá đặc biệt. Khiêm tốn, thường vô thức, nhưng chắc chắn, nó luôn dạy cho họ biết dịch thuật là gì.

David Bellos, “Translating Literary Texts,” in Is That A Fish In Your Ear? Translation and the Meaning of Everything (New York: Faber & Faber, 2011).

Copyright © 2011 by David Bellos | Bản dịch © 2015 Nguyễn Huy Hoàng.

[1] Pascale Casanova, The World Republic of Letters, trans. M. B. De-Bevoise (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1999).
[2] Tiếng Tây Ban Nha cũng có thể đảm nhận vai trò “liên ngôn ngữ thứ nhất” trong dịch thuật văn học, nhưng tôi chưa thấy dấu hiệu điều đó xảy ra.
[3] Xem http://www.penguinclassics.co.uk/static/penguinclassicsaboutus/index.html.
[4] Ibid.
[5] English-language rights may be acquired for the entire world and they are then called WELR (World English Language Rights) or else, for one or another of its territories, “U.K. and Commonwealth” or “North America,” sometimes further subdivided into “U.S.A.” and “Canada.”
[6] Xem Mark Solms, “Controversies in Freud Translation,” Psychoanalysis and History 1 (1999): 28–43.
[7] Elisabeth Roudinesco, “Freud, une passion publique,” Le Monde, January 7, 2010.

Advertisements

4 comments on “David Bellos: Về việc dịch văn bản văn học

  1. Rei
    November 3, 2015

    Reblogged this on Rei and commented:

    Việc dịch tác phẩm mới sang tiếng Anh gần như luôn sử dụng một phong cách dịch thành thạo và tương đối vô hình. Điều này rõ ràng có liên quan đến thực tế là cũng như những tác giả mới, dịch giả văn học của những tác phẩm chưa từng được biết đến trước đây phải rất khó khăn trong việc tìm một nhà xuất bản để nâng đỡ họ. Nhưng trên thực tế, có một số cuốn được đưa vào tiếng Anh là kết quả trực tiếp của những nỗ lực của dịch giả.

    Like

  2. Pingback: Về việc dịch tác phẩm văn học | Rei

  3. Bà Tám
    November 3, 2015

    Dịch khó như thế, khổ như thế mà dịch phí chỉ bằng giá trông trẻ! Chưa chắc đã bằng giá trông trẻ, nếu trông trẻ cho nhà giàu và nhà nổi tiếng. Buồn chưa? Tuy nhiên, những người thích dịch và có khả năng dịch, nếu gặp một tác phẩm hay khó mà kềm lòng không dịch.

    Liked by 1 person

  4. Bà Tám
    November 3, 2015

    Tôi đã đặt quyển này ở thư viện, vài tuần sẽ được đọc nó.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on November 2, 2015 by in Dịch thuật and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,495 other followers

%d bloggers like this: