Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Lịch sử ở tận cùng lịch sử – Francis Fukuyama


Francis Fukuyama.jpg

Mười lăm năm trước, trong cuốn The End of History and the Last Man tôi đã lập luận rằng nếu một xã hội muốn trở nên hiện đại thì không có lựa chọn nào ngoài một nền kinh tế thị trường và một hệ thống chính trị dân chủ. Dĩ nhiên, không phải ai cũng muốn hiện đại, và không phải ai cũng có thể lập ra những thể chế và chính sách cần thiết để dân chủ và chủ nghĩa tư bản vận hành, nhưng không hệ thống nào khác đem lại những kết quả tốt hơn.

Trong khi The End of History do đó về bản chất là một lập luận về hiện đại hóa, một số người lại gán ghép luận đề về sự kết thúc của lịch sử của tôi với chính sách đối ngoại của Tổng thống George W. Bush và bá quyền chiến lược của Mỹ. Nhưng bất cứ ai cho rằng những tư tưởng của tôi là nền tảng tri thức cho những chính sách của chính quyền Bush cũng đều không chú ý đến những gì tôi đã nói từ năm 1992 về dân chủ và phát triển.

Tổng thống Bush ban đầu biện hộ cho sự can thiệp vào Iraq trên cơ sở là những chương trình phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt của Saddam, những mối liên hệ giả định giữa chính quyền Iraq với al-Qaeda, cũng như sự vi phạm nhân quyền và thiếu dân chủ của Iraq. Khi hai cơ sở đầu tiên sụp đổ sau cuộc xâm lược năm 2003, chính quyền Hoa Kỳ ngày càng nhấn mạnh sự quan trọng của dân chủ, ở cả Iraq và Trung Đông rộng lớn hơn, như một lý do cho những gì mà nó đang làm.

Bush cho rằng khát vọng tự do và dân chủ là phổ quát và không bị ràng buộc bởi văn hóa, và Mỹ sẽ hết lòng ủng hộ các phong trào dân chủ “có mục tiêu cuối cùng là chấm dứt bạo quyền trên thế giới của chúng ta.” Những người ủng hộ chiến tranh thấy quan điểm của mình được xác nhận trong ngón tay in mực của những cử tri Iraq xếp hàng bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử được tổ chức giữa tháng 1 và tháng 12 năm 2005, trong Cách mạng Tuyết tùng ở Lebanon, và trong các cuộc bầu cử tổng thống và quốc hội ở Afghanistan.

Bất chấp những sự kiện đầy cảm hứng và hy vọng ấy, con đường đến dân chủ tự do ở Trung Đông nhiều khả năng sẽ hết sức đáng thất vọng trong ngắn đến trung hạn, và những nỗ lực của chính quyền Bush nhằm xây dựng một chính sách khu vực xung quanh nó đang đâm đầu vào một thất bại thê thảm.

Chắc chắn, khát vọng được sống trong một xã hội hiện đại và thoát khỏi bạo quyền phổ quát, hoặc gần như phổ quát. Nó được chứng minh bằng nỗ lực di cư của hàng triệu người mỗi năm từ thế giới đang phát triển sang thế giới phát triển, nơi mà họ hy vọng sẽ tìm thấy sự ổn định chính trị, những cơ hội việc làm, y tế, và giáo dục, những thứ mà họ không có ở quê nhà.

Nhưng điều này khác với việc nói rằng có một khát vọng phổ quát là được sống trong một xã hội tự do—tức là, một trật tự chính trị được đặc trưng bởi một lĩnh vực quyền cá nhân và pháp quyền. Trên thực tế, khát vọng được sống trong một nền dân chủ tự do là một thứ đạt được theo thời gian, thường là sản phẩm phụ của quá trình hiện đại hóa thành công.

Hơn nữa, khát vọng được sống trong một xã hội dân chủ tự do không nhất thiết biến thành khả năng thực sự thực hiện được điều đó. Có vẻ chính quyền Bush trong cách tiếp cận Iraq hậu Saddam của nó đã cho rằng cả dân chủ lẫn một nền kinh tế thị trường là những điều kiện mặc định mà các xã hội sẽ trở lại một khi chế độ bạo quyền đàn áp bị xóa sổ, thay vì một chuỗi thể chế phức tạp, tương thuộc, phải được xây dựng cẩn thận theo thời gian.

Rất lâu trước khi có một nền dân chủ tự do, chúng ta cần phải có một nhà nước hoạt động (thứ chưa bao giờ biến mất ở Đức hay Nhật sau khi bị đánh bại trong Thế chiến II). Đây là thứ mà chúng ta không thể coi là lẽ đương nhiên ở những nước như Iraq.

Sự kết thúc của Lịch sử chưa bao giờ được gắn với một mô hình tổ chức xã hội hay chính trị đặc trưng của Mỹ. Kế tục Alexandre Kojève, triết gia người Pháp gốc Nga đã truyền cảm hứng cho lập luận ban đầu của tôi, tôi tin rằng Liên minh châu Âu phản ánh chính xác thế giới sẽ ra sao ở tận cùng của lịch sử hơn so với Hoa Kỳ. Nỗ lực vượt lên trên chủ quyền và nền chính trị quyền lực truyền thống bằng cách thiết lập một nền pháp quyền xuyên quốc gia của Liên minh châu Âu tương đồng với một thế giới “hậu lịch sử” hơn niềm tin liên tục của Mỹ vào Chúa, chủ quyền quốc gia, và quân sự của đất nước.

Cuối cùng, tôi chưa bao giờ gắn sự xuất hiện của dân chủ trên toàn cầu với nhân tố Mỹ, và đặc biệt là với việc sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ. Các cuộc chuyển tiếp dân chủ cần được thúc đẩy bởi những xã hội muốn có dân chủ, và do các xã hội đó cần có thể chế, nó thường là một quá trình tương đối lâu dài.

Các cường quốc bên ngoài như Mỹ thường có thể giúp thúc đẩy quá trình này bằng cách làm gương như những xã hội thành công về chính trị và kinh tế. Họ cũng có thể cung cấp vốn, cố vấn, hỗ trợ kỹ thuật, và đúng vậy, đôi khi cả lực lượng quân sự để thúc đẩy quá trình này. Nhưng thay đổi chế độ bằng cách cưỡng chế chưa bao giờ là chìa khóa cho sự chuyển tiếp dân chủ. ♦

Francis Fukuyama là nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Stanford và giám đốc Trung tâm Dân chủ, Phát triển, và Pháp quyền tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Freeman Spogli. Cuốn sách mới nhất của ông là Political Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalization of Democracy (Farrar, Straus and Giroux, 2014).

Copyright © 2007 by Francis Fukuyama | Bản dịch © 2016 Nguyễn Huy Hoàng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on September 8, 2016 by in Chính trị, Phát triển & Sức khỏe Toàn cầu and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,495 other followers

%d bloggers like this: