Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Vì sao thơ cần thiết cho nền dân chủ


Tracy K Smith

Photo by Jason DeCrow/AP Images

Nguồn: Tracy K. Smith, “Why Poetry Is Essential to Democracy,” The WSJ, Apr. 7, 2012.

Biên dịch: Tram Nguyen | Hiệu đính: Nguyễn Huy Hoàng

Thơ cần thiết cho nền dân chủ. Cho phép tôi giải thích ý mình muốn nói.

Trong bài “Những đám mây,” của Philip Levine, người nói bước một bước đầu tiên vào một góc nhìn mới về một thứ thông thường và có vẻ lành tính là những đám mây khi nói, “những đám mây/ bay trên cao, trí tuệ của chúng còn nguyên vẹn.” Với động tác nhân cách hóa nhanh nhạy này, cảm nhận chung về những đám mây—kiểu mây xám làm hỏng một chủ nhật đẹp trời, và những đám mây trắng đánh dấu thiên đường của một kỷ nguyên trong nhà nguyện Sistine—đã mất đi quan niệm quen thuộc ấy và trở thành một cái gì đó khác. Chúng có tác lực; chúng biết về cuộc sống chúng ta; chúng xa xôi, tách biệt, trên đường đến một nơi nào đó không có chúng ta.

Nếu tôi dừng lại ở cảm giác mà tuyên bố của Levine mang lại thì thế giới có cảm giác thật kỳ lạ. Tôi đang cảnh giác. Trí tuệ của những đám mây thì liên quan đến điều gì? Có phải khoảng cách của những đám mây so với mặt đất, hay là cái gì đó hoàn toàn khác, đã giữ cho nó còn nguyên vẹn? Và tại sao tôi lại cảm thấy thật nhỏ bé và cô đơn—không chỉ cô đơn mà còn bị bỏ rơi bởi sự an ủi quen thuộc mà những đám mây mềm mại ngọt ngào, như những vết mực Rorschach xinh xắn hay những tấm nệm cho các thiên thần cherubim, từng đem lại?

Các bài thơ di chuyển rất nhanh. Đôi khi điều tốt nhất mà bạn với tư cách độc giả có thể làm là tin tưởng chúng và tiếp tục. Tôi đã làm như thế với Levine, và nó đưa tôi đến đây: “Khi đêm đến những ngọn lửa nhỏ ra ngoài./ Máu chảy đến trái tim và thấy nó đã khóa lại.”

Sự hoảng loạn trong những dòng này mời tôi vào bằng một cảm giác cảm thông. Tôi thấy bất an vì tôi phải thấy thế. Phải, nó khẳng định, chúng ta nhỏ bé và nguyên thủy. Nhà cửa chúng ta, cuộc đời chúng ta, ngay cả các thành phố tráng lệ của chúng ta cũng chẳng hơn gì những ngọn lửa nhỏ, một xẻng cát cũng có thể dập tắt chỉ trong tích tắc. Và trái tim—nơi chúng ta được dạy là hãy quay về để tìm tất cả những câu trả lời quan trọng nhất, tất cả những sự an ủi mà chúng ta cần (Hãy lắng nghe con tim của bạn, dường như ca nhạc và điện ảnh vẫn nói)—đã bị khóa chặt, đóng cửa trong đêm.

Những đám mây ở đâu trong lúc này? “Những đám mây tiếp tục nuốt dầu lửa, xì gà,/ những bà nội trợ, những chữ cái thở dài,/ hơi thở của những lời dối trá.” Ồ, phải rồi, chúng được an toàn, xa xôi, vô tư lự, ôm khư khư trí tuệ của mình, tự cho mình có quyền ăn bất cứ thứ gì hợp khẩu vị, đưa ra những phát biểu thiếu vắng sự thật. Chúng không thể xa cách chúng ta hơn nữa, vậy mà ngay cả những bà nội trợ cũng bị ảnh hưởng bởi những gì chúng làm, những gì chúng lấy. Nhìn như vậy, những đám mây gần như bắt đầu giống các chính trị gia cộc cằn, hay những tập đoàn khổ lồ, bất cứ thứ gì hoạt động với quá nhiều quyền lực và từ một khoảng cách quá xa vời.

Có lẽ bạn đã mong đợi một bài thơ có nhan đề trung tính như vậy thì phải làm bạn cảm thấy tốt đẹp, phải nói với bạn tâm trí có thể có được bao nhiêu yên bình từ một việc làm đơn giản như nhìn ra ngoài cửa sổ. Không phải thơ là để khẳng định cuộc sống hay sao?

Đây là nơi mà phần dân chủ bước vào. Khi một bài thơ có thể dẫn bạn đến một nơi xa lạ, nơi mà những gì bạn phải làm là theo dõi và lắng nghe thật kỹ, suy nghĩ và kết giao nhanh chóng, và tìm ra chỗ đứng của mình từ đầu, nó đang truyền đạt một nhóm kỹ năng của bạn để giữ.

Ở cuối bài thơ của Levine, sự phẫn nộ của người nói với những đám mây lên đến độ anh ta nói “Chúng phải bị trừng phạt mỗi sáng,/ chúng phải bị đun sôi và bị cắn như những cái thìa.” Đó là một tuyên bố không chỉ cho thấy cảm giác chán ngán, mà còn cả quyết tâm kiên trì thay đổi, cả trách nhiệm giải trình, cả công lý. Bài thơ đến với một tác lực chủ động cũng có thể dễ dàng chạm đến như thế trong thế giới của thương mại, các cuộc bầu cử, và các thể chế xã hội.

Cho phép tôi nói rõ rằng tôi không nghĩ bài thơ của Levine là một lời kêu gọi hành động chính trị, một lời mời gọi xuống phố, nhưng tôi có nghĩ bài thơ này tạo ra một cảm giác bất an, và sự hối thúc thay đổi một điều gì đó, và nó không mất đi ngay, ngay cả khi bài thơ đã kết thúc.

Bất cứ điều gì bạn làm sau khi đọc bài thơ này hay bất cứ bài thơ nào thì đều là được làm trong bối cảnh sau một cảm giác mới. Viễn cảnh đưa cảm giác ấy trở thành hiện thực có thể chỉ là tưởng tượng, nhưng cảm giác ấy, và bất cứ điều gì được làm cùng cảm giác ấy, đều là thật.

Tracy K. Smith (1972–) là nhà thơ người Mỹ và giáo sư ngành nhân văn học tại Đại học Princeton. Cô được trao giải Whiting cho thơ năm 2005, giải James Laughlin năm 2006, và giải Pulitzer cho thơ năm 2012 cho tập Life on Mars, và được bổ nhiệm làm Poet Laureate của Hoa Kỳ nhiệm kỳ 2017–2018.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on June 27, 2017 by in Văn chương & Phê bình, Văn hóa & Xã hội and tagged .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 2,635 other followers

%d bloggers like this: