Nguyễn Huy Hoàng

the star is fading

Ovid, từ Metamorphoses: Orpheus và Eurydice

Seamus Heaney sinh năm 1939 ở hạt Derry, Bắc Ireland. Ông xuất bản tập thơ đầu năm 1966, theo sau là các tập thơ, phê bình, và dịch phẩm đưa ông đến vị thế là một trong những nhà thơ hàng đầu của thế hệ mình. Ông được trao giải E. M. Forster năm 1975, giải Nobel văn chương năm 1995, hai giải Whitbread vào các năm 1996 và 1999, giải Irish PEN năm 2005, giải T. S. Eliot năm 2006, giải David Cohen năm 2009, giải Forward cho tập thơ xuất sắc nhất năm 2010, và giải công nhận trọn đời của giải thơ Griffin năm 2012. Ông qua đời ở Dublin năm 2013.

Orpheus và Eurydice

Orpheus gọi thần Hymen và Hymen đến
Khoác áo màu nghệ như một ngọn lửa nghệ tây
Nhảy qua các vùng trời mênh mông rộng lớn
Để đến vùng đất của người Cicones.
Hymen đã tham dự các nghi thức, song không
Lời chúc lời chào hay những lời cổ vũ, không
Kết quả thuận lợi nào sẽ xuất hiện từ đó.
Thay vào đó, ngọn đuốc thần mang bốc khói và nổ
Và có quạt thế nào cũng không chịu bùng lên.
Khói cay xè mắt. Và một tai họa khủng khiếp hơn
Có thể dự đoán được đã xảy đến
Bởi khi cô dâu đang bước đến qua bãi cỏ
Với tất cả các naiad quanh mình, nàng ngã xuống.
Nàng đã chết. Một con rắn đã cắn vào mắt cá.

Orpheus khóc thương nàng ở thế giới bên trên
Thảm thiết và lạc lối, cho đến khi tình yêu của chàng
Thúc giục chàng xuống giữa chính những cái bóng.
Chàng bước trên những con đường dẫn đến
Sông Styx, giữa những bóng ma, vô số
Hồn ma của người chết, để tìm được Persephone
Và vị chúa tể cai trị vùng đất tối tăm của Hades;
Rồi chàng gảy những dây đàn lia làm giai điệu
Và hòa vào giọng hát: “Hỡi các đấng quyền năng
Cai trị dưới âm gian, sự sống của chúng tôi,
Sự sống của những kẻ phàm trần trên kia
Sẽ được trả về với các ngài. Bởi thế chúng tôi
Có thể nói toàn bộ sự thật với các ngài và nói ra
Như tôi đang làm, trực tiếp: Tôi không vượt
Qua những biên giới mịt mùng của các ngài chỉ để
Thấy những cảnh quan của Tartarus, hay để cột
Ba cái cổ của con quái vật ba cổ làm một.
Tôi bước vào vùng đất cai quản bởi các ngài
Bởi vợ tôi đang ở đây. Con rắn nàng giẫm lên
Đã đầu độc nàng và cướp nàng đi quá sớm
Và mặc dầu tôi đã cố gắng chịu đựng một mình
Và vượt qua nỗi đau, Tình yêu đã chiến thắng.
Liệu các vị thần dưới đây có cảm nhận được
Sức mạnh của vị thần ấy, Tình yêu, tôi không biết,
Song chắc chắn ngài ấy cũng hiện diện nơi đây
Trừ khi cái câu chuyện cổ xưa về vị chúa tể địa ngục
Và một cô gái bị cưỡng bách đi là bịa đặt.
Chẳng phải tình yêu cũng đã trói buộc hai người?
Tôi cầu các ngài, bởi thế, bằng những khoảng không
Đáng sợ và những sự im lặng mù sương,
Tháo gỡ số phận đã dệt mà Eurydice
Phải chịu đựng quá sớm. Trong tay các ngài
Là cả nhân loại, vương quốc này là nhà của chúng tôi.
Chúng tôi có thể lần lữa nhưng ngày ấy sẽ đến.
Sớm hay muộn, ngôi nhà cuối cùng trên đường
Sẽ là nơi trú ngụ đã tồn tại hàng ngàn năm.
Đây là căn phòng đặt ngai vàng của vũ trụ.
Hãy cho Eurydice những năm nàng chưa sống
Và nàng sẽ là của các ngài khi đã dùng hết chúng,
Không thể nào khác. Tôi khao khát, miễn cưỡng
Và mong muốn vợ tôi. Song, nếu các thần số phận
Chống lại đặc ân này, thì khi ấy các ngài có thể giành
Về mình hai cái chết: Quay lại tôi không đành.”

Nghe Orpheus cầu xin và hát, những bầy người chết
Không xác cũng khóc cho chàng. Tantalus
Bị mê hoặc đến nỗi ông mặc cho nước dâng đến
Rồi rút đi mà không buồn với xuống. Bánh xe của Ixion
Đứng sững. Mỏ của những con kền kền
Ngây lại trên lá gan của Tityos. Những nàng
Phải chịu gánh nước nghe thấy và đứng bất động.
Và Sisyphus, ông mơ màng trên tảng đá
Cũng đang mê hồn. Một giọt nước mắt ướt má
Từng người các nữ thần báo thù, lần đầu tiên
Và lần duy nhất: tiếng hát đã biến họ thành người
Và khiến cho chúa tể của Hades và phu nhân
Phải động lòng. Họ gọi Eurydice
Khập khiễng bước ra từ những người mới chết
Háo hức như cái ngày nàng đã có hôn kết
Với chàng Orpheus. Nhưng có một điều kiện:
Cho đến khi đã rời khỏi Avernus, chàng không được
Nhìn lại, bằng không món quà sẽ hóa vô ích.
Họ bước đi trên một con đường dốc đứng
Dẫn lên cao mãi, qua một sự im lặng ác nghiệt
Và một màn sương dày, và khi họ đã đến
Gần với ngưỡng cửa của trái đất, Orpheus –
Lo lắng cho nàng, muốn thấy gương mặt vợ mình –
Ngoái lại nhìn và ngay lập tức nàng biến mất,
Mãi mãi, quay trở lại dưới âm gian.

Chàng vươn cánh tay, tuyệt vọng níu giữ
Và muốn được níu giữ, nhưng trong tay chàng chỉ có
Một làn hư không. Nàng đã chết một lần nữa,
Nàng dâu yểu mệnh, song không than thở
Một điều gì về chồng – quả thật làm sao nàng có thể
Phàn nàn chuyện đã được yêu, trọn vẹn đến thế?
Vì thế, vuột đi, nàng thốt lên gọi người yêu dấu
Và những lời giã biệt tuyệt vọng đau đớn.

Cái chết lần hai làm Orpheus choáng váng.
Chàng đứng buồn thảm, mất hồn, chết lặng
Như người đàn ông đã hóa thành đá vì nhìn thấy
Hercules dắt Cerberus bằng một sợi xích
Buộc vào cổ giữa; hay như một cặp vợ chồng
Đã bị hóa thành hai tảng đá dưới nước
Ở vùng đất ven sông của Ida – Olenos
Và Lethaea, những tội nhân nhất vợ nhất chồng.
Cầu khẩn và cầu khẩn để được cho qua
Sông Styx lần nữa, chàng ngồi trọn một tuần
Nhịn ăn và rách rưới bên bờ, song Charon
Không cho phép. Và cứ thế chàng đi tiếp
Trách móc các vị thần độc ác cho đến khi tìm thấy
Một con đường về vùng núi quê hương
Ở Rhodope.

                        Ba lần mặt trời đã đi qua
Căn nhà của chòm Song Ngư, và Orpheus
Thu mình và quay lưng với những người đàn bà
Yêu mến – bởi chăng trên đời chỉ có thể có một
Eurydice, hoặc bởi cú sốc của sự mất mát
Đã thay đổi bản tính của chàng. Song,
Nhiều phụ nữ vẫn yêu mến chàng và, bị chối bỏ
Hay không, ngưỡng mộ. Nhưng giờ cô dâu duy nhất
Đối với Orpheus sẽ là một chàng trai trẻ
Và người Thracia đã học theo chàng, họ vẫn thích
Hái những bông hoa xuân sớm và tươi sáng ấy.

—Ovid, Metamorphoses Book X, 1–85

Seamus Heaney, “Orpheus and Eurydice,” The Midnight Verdict (Gallery Press, 1993).

Copyright © 1993 by Seamus Heaney | Nguyễn Huy Hoàng dịch.

Advertisement

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on May 15, 2023 by in Thơ and tagged , .

Categories

Archives

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

%d bloggers like this: